Alfabeto cirílico ruso

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Historia do alfabeto

Idade do Bronce Medio ss –XIX - -XV

Meroítico s. –III.
Xenealoxía completa

O alfabeto ruso moderno é unha variante do alfabeto cirílico. Introduciuse na época do dominio do Kievan Rus (un estado medieval dos eslavos do leste) simultaneamente á súa conversión ao cristianismo (988), ou, se certos achados arqueolóxicos están correctamente datados, nunha data lixeiramente anterior.

O idioma ruso escríbese usando unha versión moderna do alfabeto cirílico que utiliza 33 letras.

A seguinte táboa presenta as maiúsculas, xunto cos valores SAMPA para o son de cada letra:

А
/a/
Б
/b/
В
/v/
Г
/g/
Д
/d/
Е
/je/
Ё
/jo/
Ж
/Z/
З
/z/
И
/i/
Й
/j/
К
/k/
Л
/l/
М
/m/
Н
/n/
О
/o/
П
/p/
Р
/r/
С
/s/
Т
/t/
У
/u/
Ф
/f/
Х
/x/
Ц
/ts/
Ч
/tS'/
Ш
/S/
Щ
/S'/
Ъ
//
Ы
/1/
Ь
/'/
Э
/E/
Ю
/ju/
Я
/ja/


O alfabeto[editar | editar a fonte]

O alfabeto ruso é como sigue:

Maiúscula Minúscula Nome Nome antigo1 SAMPA Exemplo Valor numérico 19
А а А
/A/
азъ
/az/
/a/ a de cazo 1
Б б бэ
/bE/
буки
/buki/
/b/ b de Betanzos -
В в вэ
/vE/
вYat lc ru2.PNGди
/vedi/
/v/ v como no inglés vine 2
Г г гэ
/gE/
глаголь
/glagol/
/g/ g de galego 3
Д д дэ
/dE/
добро
/dobro/
/d/ d de dedo 4
Е е4 Е
/jE/
есть
/yest'/
/je/ ie como en vieiro, mais pronunciado nunha única silaba 5
Ё ё4,7 Ё
/jO/
/jo/ io de piollo, mais pronunciado nunha única silaba -
Ж ж жэ
/ZE/
живYat lc ru2.PNGте
/Z1v'et'e/
/Z/ como o ll do arxentino llave -
З з зэ
/zE/
земля
/z'eml'a/
/z/ z do inglés zoo 7
И и4 И
/i:/
иже
/i:ZE/
/i/ i de vida 8
Й й И краткое
/i: kratkoje/
/j/ i de boi -
К к ка
/ka/
како
/kako/
/k/ k de ka 20
Л л эль
/El'/
люди
/l'udi/
/l/ l de lapa 30
М м эм
/Em/
мыслYat lc ru2.PNGте
/m1sl'et'e/
/m/ m de mapa 40
Н н эн
/En/
нашъ
/naS/
/n/ n de noso 50
О о О
/o/
онъ
/on/
/o/ o de sogro 70
П п пэ
/pE/
покой
/pokoj/
/p/ p de peto 80
Р р эр
/Er/
рцы
/rts1/
/r/ r de rolo 100
С с эс
/Es/
слово
/slovo/
/s/ s de seda 200
Т т тэ
/tE/
твердо
/tv'erdo/
/t/ t de tipo 300
У у У
/u/
укъ
/uk/
/u/ u de uso 400
Ф ф эф
/Ef/
фертъ
/f'ert/
/f/ f de feixe 500
Х х ха
/xa/
хYat lc ru2.PNGръ
/Cer/
/x/ h como en inglés house 600
Ц ц це
/tsE/
цы
/ts1/
/ts/ ts 900
Ч ч че
/tSE/
червь
/tServ'/
/tS/ ch de choiva 90
Ш ш ша
/Sa/
ша
/Sa/
/S/ x de xeada -
Щ щ ща
/S'a/
ща
/S'a/
/Sj/ x de Xosé -
Ъ ъ твёрдый знак
/tv'ord1j znak/
еръ
/jer/; Yer
Note2 - -
Ы ы Ы
/1:/
еры
/jer1/
/1/5
(IPA [i])
i de ir -
Ь ь мягкий знак
/m'axkij znak/
ерь
/jer'/
/'/3 - -
Э э6 э оборотное
/E oborotnoje/
/E/ e de época -
Ю ю Ю4
/ju/
ю
/ju/
/ju/ u de uso -
Я я4,16,17 Я
/ja/
я
/ja/
/ja/ ia de xeada, mais pronunciado nunha única silaba -
Letras eliminadas en 1918:
І і8 - I
/i:/
/i/ 10
Fita uc ru.PNG Fita lc ru.PNG9 - Fita lc ru2.PNGита
/fi:ta/
/f/ 9
Yat uc ru.PNG Yat lc ru.PNG10 - ять
/jat'/; Yat
/jE/ -
V v11 - ижица
/iZ1tsa/
/i/ -
Letras en desuso antes do século 18:18
S s14 - зYat lc ru2.PNGло
/z'elo/
/dz/ or /z/ 6
Ksi uc ru.PNG Ksi lc ru.PNG12 - кси
/ksi/
/ks/ 60
Psi uc ru.PNG Psi lc ru.PNG12 - пси
/psi/
/ps/ 700
Omega uc ru.PNG Omega lc ru.PNG13 - омега
/om'ega/
/o/ 800
Yus bolshoj uc.PNG Yus bolshoj lc.PNG - юсъ большой
/jus bol'Soj/, Yus
/u/,/ju/15 -
Yus maluij uc.PNG Yus maluij lc.PNG15 - юсъ малый
/jus mal1j/
/ja/14 -
Yus bolshoj io uc.PNG Yus bolshoj io lc.PNG - юсъ большой іотированный
/jus bol'Soj jotirowann1j/
/ju/15 -
Yus malyj io uc.PNG Yus malyj io lc.PNG - юсъ малый іотированный
/jus mal1j jotirovann1j/
/ja/15 -

Os nomes das letras[editar | editar a fonte]

1. Ata aproximadamente 1900, os nomes mnemónicos herdados da igrexa eslava úsanse para as letras. Poden verse aquí na ortografía pre -1918 do alfabeto civil post-1708.

Posto que a maioría dos nomes antigos son obviamente nativos, tense argumentado que a lectura da lista na orde tradicional produce un estilo de himno para a arte da linguaxe, unha orde moral:
аз буки веди Coñezo letras.
глаголь добро есть Parolar é beneficioso
живете зело земля Vive de verdade (nesta) terra
иже и како люди мыслете o cal, de onde pensades como seres humanos
наш он покой é pola tranquilidade nosa
рцы слово твердо di a palabra firmemente
ук ферт хер цы [de aquí en diante...]
червь ша ер ять юс [... o significado é moi obscuro]

As letras non-vogalizadas[editar | editar a fonte]

2. O signo duro ъ indica que a consoante precedente non está palatalizada. A súa pronuncia orixinal, perdida sobre o 1400 ou antes, era a dun son estilo schwa moi curto, usualmente latinizado ŭ.

3. O signo mole ь indica que a consoante precedente está palatalizada. A súa pronuncia orixinal, perdida sobre o 1400 ou antes, era a dun son estilo schwa moi curto con iode (palatalizado), usualmente latinizado ĭ.

As vogais[editar | editar a fonte]

4. As vogais е, ё, и, ю, я palatalizan a consoante precedente, e todo excepto и fica iotado (cun [j] precedendo). O и inicial foi iotado até o séc. XIX.

5. O ы é unha antiga vogal intermedia tensa do eslavónico común, mellor mantida no ruso moderno ca noutras linguas eslavas. Orixinalmente nasalizábase en certas posicións: OR камы /kam1~/ R камень /kam'en'/ "rock". A súa forma escrita desenvolveuse así: ъ + і > ъı > ы.

6. O э foi introducido no 1708 para distinguir o /e/ non-iotado/non-palatalizado do que é iotado/palatalizado е. O uso orixinal fora е para o non-iotado /e/, ıє ou Yat lc ru.PNG para o iotado, mais ıє ficou en desuso no século XVI.

7. O ё, introducido por Lomonosov no século XVIII, marca o son /jo/ que historicamente evolucionara desde o /je/ acentuado, un proceso que segue a producirse hoxendía. A letra ё é opcional: é correcto formalmente escribir e para /je/ e mais para /jo/. Ningún dos varios tentos no século XX de obrigar ao uso do ё se ten asentado, e hoxendía admítese que a entrada do ordenador o debilitou.

Letras eliminadas en 1918[editar | editar a fonte]

8. O і, idéntico na pronuncia ao и, usábase só diante doutras vogais (por exemplo Нью-Іоркъ /n'ju jork/ "New York" e na palabra міръ /mir/ "mundo" e os seus derivados, para distinguilo do (etimoloxicamente equivalente) миръ /mir/ "paz".

9. O Fita lc ru.PNG, do grego theta (zeta), coma no grego bizantino, tiña unha pronuncia igual ao ф, pero usábase etimoloxicamente.

10. O Yat uc ru.PNG ou Yat tiña orixinariamente un son distinto, mais na metade do sec XVIII acadou a mesma pronuncia que е na linguaxe estándar. Desde a reforma da ortografia rusa coa súa eliminacion no 1918, ficou como simmbolo da ortografia antiga.

11. V (o grego ypsilon) era igual na pronuncia ao и , coma no grego bizantino, mais usábase etimoloxicamente, aínda que ficou moi esporádico desde o 1918.

Letras en desuso antes do 1750[editar | editar a fonte]

12. Ksi uc ru.PNG e Psi uc ru.PNG son as letras gregas xi e psi, usadas etimoloxicamente, mais desde o séc. XVIII só se usa sempre na Igrexa Eslavónica.

13. Omega uc ru.PNG é a letra grega omega, idéntica na pronuncia a о, usada na escritura secular só até o séc. XVIII, mais consérvase na Igrexa Eslavónica, maiormente para distinguir a forma inflexional.

14. S correspondía á primitiva pronuncia /dz/, xa ausente no Eslavo Oriental a comezos do período histórico, mais foi mantido pola tradición en certas verbas até o séc. XVIII e pola Igrexa Eslava até a actualidade.

15. O yuses ficou, de acordo coa reconstrución lingüística, irrelevante para a fonoloxía eslava oriental a comezos do período histórico, mais introduciuse xunto co resto do alfabeto cirílico. Yus bolshoj io uc.PNG e Yus malyj io uc.PNG decaeron maiormente no séc. XII. Yus bolshoj uc.PNG continuou a usarse, etimoloxicamente, até o séc. XVI. A partir de aí restrinxiuse a letra dominical nas táboas de Pascua. O uso no séc. XVII do Yus bolshoj uc.PNG e do Yus maluij uc.PNG sobrevive na Igrexa Eslava.

16. Yus maluij uc.PNG adoptouse para representar o son iotado /ja/ я no medio ou fin de palabra; a letra moderna я é unha adaptación da súa forma cursiva do século XVII, santificada pola reforma da ortografía rusa no 1708.


17. Ata o 1708, o /ja/ iotado escribíase ıa a comezo de palabra. Esta diferenciación Yus maluij uc.PNG and ıa pervive na Igrexa Eslava.

18. Aínda que normalmente se afirma que as letras etiquetadas como "caídas en desuso no século XVIII", realmente foi algo máis complexo: Foron desde logo omitidas do alfabeto de mostra, imprimido nun estilo occidental con fonte serif, presentado no edicto de Pedro O Grande, xuntamente coa letra moderna и, mais foi restaurado pola presión da Igrexa Ortodoxa. Con todo, caeu completamente en desuso na escrita secular sobre o 1750.

Valores numéricos[editar | editar a fonte]

19. Os valores numéricos corresponden aos números gregos, co S que se usa para o digamma, Ч para o koppa, e Ц para o sampi. O sistema abandonouse para propósitos seculares en 1708, despois dun período transitorio dun século aproximadamente; continúa usándose pola igrexa eslava.

Artigos relacionados[editar | editar a fonte]


Ligazóns externas[editar | editar a fonte]