Afonso III de Portugal

Para outras páxinas con títulos homónimos véxase: Afonso III.

Afonso III de Portugal
Dom Afonso III, O Bolonhês
Pola Graza de Deus, Rei de Portugal e do Algarbe
Período:	3 de xaneiro de 1248 - 16 de febreiro de 1279
Antecesor:	Sancho II de Portugal
Sucesor:	Dinis de Portugal
Chanceler:	{{{chanceler1}}}
Período:
Antecesor:
Sucesor:
{{{cargoexecutivo3}}}
Período:	{{{periodo3}}}
Antecesor:	{{{antecesor3}}}
Sucesor:	{{{sucesor3}}}
{{{cargoexecutivo4}}}
Período:	{{{periodo4}}}
Antecesor:	{{{antecesor4}}}
Sucesor:	{{{sucesor4}}}
Datos persoais
Nacemento:	5 de maio de 1210
Lugar:	Coimbra, Portugal
Falecemento:	16 de febreiro de 1279
Lugar:	Lisboa, Portugal
Organización:
Afiliacións:	{{{afiliacións}}}
Cónxuxe:	Matilde II de Boloña Beatriz de Castela e Guzmán
Parella:	{{{parella}}}
Fillos:	{{{fillos}}}
Residencia:	{{{residencia}}}
Cargo(s):
Alma mater:	{{{almamater}}}
Profesión:
Relixión:	{{{relixón}}}
Sinatura:	{{{sinatura}}}
Sitio web:	{{{web}}}

Afonso III de Portugal, nado en Coimbra o 5 de maio de 1210 e finado en Lisboa o 16 de febreiro de 1279, alcumado O Boloñés por ter sido casado coa condesa Matilde II de Boloña e ter vivido naquela rexión, foi o quinto rei de Portugal. Afonso III era o segundo fillo do rei Afonso II e da súa muller Urraca de Castela, e sucedeu ao seu irmán Sancho II en 1248.

Rexente

Como segundo fillo, Afonso non debería herdar o trono destinado a Sancho e por iso viviu en Francia, onde casou con Matilde II de Boloña en 1235, tornándose así conde iure uxoris de Boloña. Porén, en 1246, os conflitos entre Sancho II e a Igrexa tornáronse insostibles e o Papa Inocencio IV ordenou a substitución do rei polo conde de Boloña. Afonso non ignorou a orde papal e dirixiu-se a Portugal, onde se fixo coroar rei en 1248 tras o exilio e morte de Sancho II, en Toledo.

Ata a morte de D. Sancho e a súa consecuente coroación, D. Afonso só usou os títulos de Visitador, Curador e Defensor do Reino.

Reinado

Para acceder ao trono, Afonso abdicou de Boloña e repudiou Matilde para casar coa Beatriz de Castela. Decidido a non cometer os mesmos erros do irmán, o novo rei prestou especial atención á clase media de comerciantes e pequenos propietarios, escoitando as súas queixas.

En 1254, na cidade de Leiria convocou a primeira reunión das Cortes, a asemblea xeral do reino, con representantes de todos os espectros da sociedade. Afonso preparou unha lexislación que restrinxia a posibilidade de que ás clases altas cometan abusos sobre a poboación menos favorecida e concedeu numerosos privilexios á Igrexa. Recordado como excelente administrador, Afonso III organizou a administración pública, fundou varias vilas e concedeu o privilexio de cidade a través do edicto de varias cartas de foral.

Foron pola súa orde feitas as Inquirições Xerais, iniciadas en 1258, como forma do rei controlar, non só o gran poder da Nobreza, pero tamén para saber se lle estaban a ser usurpador bens que, por dereito, pertencían á Coroa.

Reconquista

Co trono seguro e a situación interna pacificada, Afonso volveu a súa atención ós efectos da Reconquista do Sur da Península Ibérica ás comunidades musulmanas. Durante o seu reinado, Faro foi tomada con éxito en 1249 e o Algarve incorporado no reino de Portugal.

Tras esta campaña de éxito, Afonso tivo que afrontar un conflito diplomático con Castela, que consideraba que o Algarve lle pertencía. Seguiu un período de guerra entre os dous países, ata que, en 1267, foi asinado un tratado en Badajoz que determina a fronteira no río Guadiana desde a confluencia do Caia ata a desembocadura a fronteira luso-castelá.

Casamentos

En 1253, o rei desposou D. Beatriz, coñecida por D. Brites por distorsión do pobo, filla de D. Afonso X de Castela, O Sabio. Dende logo isto constituíu polémica pois D. Afonso era xa casado con Matilde II de Boloña.

O papa Alexandre IV respondeu a unha queixa de D. Matilde, ordenou ao rei Afonso que abandone D. Beatriz con respecto ao seu matrimonio con D. Matilde. O rei non obedeceu, pero buscou gañar tempo neste tema delicado, e o problema quedou resolto coa morte de D. Matilde en 1258. O infante, D. Dinís, nacido durante a situación irregular dos pais, foi entón lexitimado en 1263.

O matrimonio funciona como unha alianza que puxo termo á loita entre Portugal e Castela o Reino do Algarve. Tamén resultou en máis riqueza a Portugal cando D. Beatriz, despois da morte do rei, recibe do seu pai, Afonso X, unha fermosa rexión a leste do río Guadiana, onde se incluían as vilas de Moura, Serpa, Noudar, Mourão e Niebla. Tamaña dádiva debeuse ao apoio que D. Brites prestoulle durante o seu exilio na cidade de Sevilla.

Excomuñón

No final da súa vida, viuse envolto en conflito coa Igrexa, sendo excomungando en 1268 polo arcebispo de Braga e polos bispos de Coimbra e Porto, ademais do propio papa Clemente IV, a semellanza dos reis que o precederon. O clero había aprobado un libelo que contén corenta e tres queixas contra o monarca, entre as que se achaban o impedimento aos bispos de cobrar os décimos, utilización dos fondos destinados á construción de templos, obriga dos cregos a traballar nas obras das murallas das vilas, prisión e execución de cregos sen autorización dos bispos, ameazas de morte ao arcebispo e aos bispos e, aínda, o nomeamento de xudeus para cargos de grande importancia.

O rei, que era moi querido polos portugueses por decisións como a da abolición da anúduva (imposto do traballo braçal gratuíto, que obrigaba ás xentes a traballar na construción e reparación de castelos e pazos, muros, foxos e outras obras militares), recibiu apoio dos tribunais de Santarém en xaneiro de 1274, onde foi nomeada unha comisión para facer unha enquisa ás acusacións que os bispos facían ao rei. A comisión, composta maioritariamente por adeptos do rei, absolve-o. O papa Gregorio X, porén, non aceptou a resolución tomada nas cortes de Santarém e mandou que excomungou o rei fose editado interdita sobre o reino en 1277.

Á súa morte, en 1279, D. Afonso III xurou obediencia á Igrexa e a restitución de todo o que lle tiña tirado. Fronte a esta actitude do rei, o abade de Alcobaça levantoulle a excomuñón e o rei foi enterrado no Mosteiro de Alcobaça.

Ligazóns externas

• (en portugués) Chronica do muito alto e muito esclarecido principe D. Afonso III, quinto rey de Portugal, Rui de Pina (1440-1522), Lisboa Occidental, 1728, na Biblioteca Nacional Digital
• (en portugués) Chronica d'El-Rei D. Affonso III, Rui de Pina (1440-1522), Lisboa: Escriptorio, 1907, na Biblioteca Nacional Digital

Rei de Portugal
Segue a: Sancho II de Portugal	Afonso III de Portugal (1325-1357)	Precede a: Dinis de Portugal
	Dinastía de Borgoña