Abeleira

A abeleira ou abraira (Corylus avellana) é un arbusto caducifolio das betuláceas, de pólas abundantes e madeira dura e cuxo froito é a abelá.

Ecoloxicamente é moi importante na formación de sebes que choen as leiras na Europa atlántica, especialmente en Galiza, Asturias e sur de Inglaterra. As varas empregábanse tradicionalmente para a construción de valados, cestaría, feche de canastros e na construción, mesturando as pólas con barro para a fabricación de tabiques.

A abeleira común cultívase polos seus froitos comestíbeis. É unha especie común dos bosques galegos, especialmente dos de ribeira.

Etimoloxía

Abeleira e abraira virían de abelá (en portugués "avelã"), termo que procede do latín nux abellana, que significa "noz de Abelá". Existe a variante dialectal abelaira. O nome científico avellana derivada vila de Avella en Italia, e foi escollido por Linné de De historia stirpium commentarii insignes (1542), de [[Leonhart Fuchs], onde a especie describíase coma "Avellana nux sylvestris" ("noz brava de Avella").

Distribución

É nativa de Europa e do oeste de Asia, dende as Illas Británicas, chegando polo sur á Península Ibérica, Grecia, Turquía e Chipre; polo norte até Escandinavia, e polo leste até os montes Urais, o Cáucaso, e o noroeste do Irán.

Descrición

Candeas masculinas na abeleira común

É unha arboriña (ás veces considerada arbusto) que acada entre 3 e 8 metros de altura, aínda que algúns exemplares poden chegar até os 15 metros. As follas son caedizas, arredondadas, aveludadas polas dúas faces, co extremo rematado en punta, e os bordos dobremente aserrados, de entre 6 e 12 cm. As flores masculinas aparecen no outono, volvéndose máis longas e de cor amarela na primavera, as femininas son moi pequenas e longas, cando se desenvolven dan lugar a acios de 1 a 4 abelás. As candeas masculinas son dun amarelo pálido, de 5-12 cm de longo, mentres que as femininas son miudiñas, avermelladas, de 1-3 cm de longo cos stilos visíbeis. O froito é botanicamente unha noz, producida en acios de un a cinco, cada nuz metida nun involucro, que cobre 3 cuartos da abelá. A abelá é practicamente esférica ou un chisco oval, de 15–20 mm de longo e 12–20 mm de ancho (pode chegar aos 25 mm de longo nalgunhas abelás cultivadas seleccionadas), de cor castaña amarelada, cunha cicatriz pálida na base. A propia abelá cae do involucro cando está ben chegada, aos 7-8 meses logo da polinización.

Distínguese doadamente da especie moi achegada Corylus maxima ) polo involucro curto; nesta abeleira, a abelá fica practicamente fechada.

Ecoloxía e usos

Corylus avellana 'Contorta'

A abeleira brava é común en moitos bosques europeos. É importante coma compoñente nas sebes, que tradicionalmente choen as leiras da Europa atlántica, incluíndo Galiza e o sur de Inglaterra. As varas empregábanse en cestaría, na fabricación de canastros e para tecer valados. Un cultivar coas pólas tortas, Corylus avellana 'Contorta', emprégase coma ornamental.

É unha especie de grande importancia ecolóxica. As follas forcecen alimento para moitas especies animais, incluíndo as bolboretas, avelaíñas e eirugas (Alabonia geoffrella).

Os froitos son obviamente importantes para a vida salvaxe, tanto parainvertebrados adaptados para eludir a casca, coma vertebrados (como esquíos ou corvos).

Da abeleira obtéñense varas que se utilizan na elaboración de ferramentas, estas varas aparecen asociadas tradicionalmente coa maxia e a sabedoría e utilízanse en cestaría de xeito semellante ao vimbio. A abeleira é unha das árbores sagradas do calendario celta; tamén se relaciona coas meigas.

Galería de imaxes

• 

  Ilustración das follas, flores e froito

• 

  Corylus avellana