A Coruña

From Wikipedia
Jump to: navigation, search

Coordenadas: 43°22′16″N 08°23′44″W / 43.37111°N 8.39556°W / 43.37111; -8.39556

A Coruña
Bandeira de A Coruña---Escudo de A Coruña
A Coruña.

De arriba a baixo, e de esquerda a dereita: Torre de Hércules, tranvía, Praza de María Pita, galerías, torre de control marítimo, paseo marítimo, estadio de Riazor e praia do Orzán.

Situacion A Coruña.PNG
Situación
Xentilicio[1] coruñés/coruñesa
herculino/herculina
Xeografía
Provincia Provincia da Coruña
Comarca Comarca da Coruña
Poboación 245.923 hab. (2013)
Área 37,83 km²
Densidade 6.500,74 hab./km²
Entidades de poboación 5 parroquias
Capital do concello A Coruña
Política (2011)
Alcalde Carlos Negreira
Concelleiros BNG: 4
PPdeG: 14
PSdeG-PSOE: 8
Outros: EU-IU 1
Eleccións municipais na Coruña
Uso do galego[2] (2001)
Galegofalantes 27%
Na rede
coruna.es

A Coruña é unha cidade situada no noroeste de Galicia e bañada polo océano Atlántico, nas rías Altas. É a capital da provincia galega da Coruña e a principal cidade da súa comarca, que ademais do seu propio concello inclúe os de Abegondo, Arteixo, Bergondo, Cambre, Carral, Culleredo, Oleiros e Sada. É a segunda cidade galega en poboación, despois de Vigo con 296.479 habitantes (2013)[3], xa que tiña 245.923 habitantes no ano 2013[3].

Capital de Galicia entre 1563 e 1981, é sede do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia, da Delegación do Goberno en Galicia, da Real Academia Galega, do Arquivo do Reino de Galicia, da Forza Loxística Operativa e capital da III Rexión Militar Española.

O seu emprazamento é privilexiado, xa que se ergue sobre un promontorio na entrada dunha ría nun amplo golfo, o Portus Magnus Artabrorum dos xeógrafos clásicos. O centro da cidade espállase sobre unha península unida a terra firme por un estreito istmo, polo que presenta dúas fachadas marítimas distintas: A Portuaria (cara á ría da Coruña), de augas tranquilas, e outra de mar aberto, cara á enseada do Orzán, onde se atopan as praias urbanas.

Unha das características máis notables que identifican á Coruña constitúena as múltiples e variadas galerías ou miradoiros que presentan nas súas fachadas numerosas casas do século XIX, que deron á Coruña o sobrenome de Cidade de Cristal[4], sen esquecer as súas numerosas praias, así como o contorno rural, que ofrece múltiples posibilidades de lecer.

A Coruña, cidade na que ninguén é forasteiro
Sergio Peñamaría de Llano, alcalde da Coruña dende 1959 a 1963 [5]

Topónimo[edit | edit source]

Etimoloxicamente, o topónimo A Coruña probablemente provén dunha raíz indoeuropea *k-r "pedra", "rocha", en alusión ás características rochosas do contorno da Torre de Hércules, torre construída sobre unha pena ou unha rocha. Tampouco se pode desbotar a hipótese de que derive dun substantivo celta igual ou parecido ao de *clunia, "pradería", "lugar húmido", "fonte", topónimo similar ao francés Cluny[6].

O topónimo histórico e tradicional da cidade é A Cruña[7][8], sendo a forma aceptada e empregada pola Real Academia Galega no pasado[9][10]. A forma A Coruña, oficial e de uso habitual na actualidade, é unha evolución epentética da forma A Cruña [11].

En Galicia, no estado español e na Unión Europea a única denominación oficial é A Coruña, independentemente da lingua empregada.

Servizo de Urbanismo, Ayuntamiento de La Coruña en decembro de 2013.

O 21 de decembro de 1989 o Tribunal Constitucional ditaminou que a aprobación da alteración ou cambio de nome dos concellos é a típica competencia de execución en materia de réxime local que, conforme co marco constitucional de distribución de competencias, os Estatutos de Galicia e de Cataluña atribúen ás súas respectivas Comunidades Autónomas. O 2 de novembro de 2004 o Concello da Coruña aprobou a cooficialidade da forma La Coruña amparándose na Lei de grandes cidades. No outono de 2005 o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia declarou nulos estes acordos do concello sobre toponimia[12].

Finalmente, o Concello da Coruña decidiu adoptar o topónimo A Coruña para tódalas xestións e como nome oficial da cidade, abandonando así os seus intentos de conservar o topónimo en castelán[13].

Símbolos[edit | edit source]

Escudo da Coruña (finais do XVI - principios do XVII), no Museo de Belas Artes.

O característico escudo da cidade está moi presente no mobiliario público, representado en farois, papeleiras e ata no pavimento urbano. Está formado por un fondo azur, no que está representada a Torre de Hércules, asentada sobre unhas penas e acompañada de sete cunchas de ouro, postas tres a cada flanco e unha en punta. Hai que destacar a presenza dunha caveira con dúas mornas, simbolizando na mitoloxía o triunfo de Hércules sobre Xerión, cuxos restos enterraría nos cimentos do faro.

Segundo esta lenda, Hércules loitou contra Xerión, un rei de Troia. Hércules, que o viña perseguindo desde Cádiz, ao atopalo na península coruñesa, mantén con el unha loita cruel da que sae vencedor Hércules, decapitando ao vencido Xerión nunha pequena península chea de grandes pedras, xunto ao mar. Na honra ao inimigo vencido, edificou encima a famosa Torre, que figura no escudo da Coruña desde 1521.[14]

Historia[edit | edit source]

Artigo principal: Historia da Coruña.
Torre de Hércules, faro da época romana, aínda en servizo.

A cidade estendeuse a partir da construción na restinga formada entre a illa onde hoxe se asenta a Torre de Hércules e o continente. A parte máis antiga, coñecida popularmente como Cidade Vella, Cidade Alta ou A Cidade, está edificada na parte meridional da península. O Centro era A Peixería, e nela asentábase o gremio dos mareantes.

Asúmese que A Coruña pode ser a poboación que Ptolomeo menciona no século II d.C. como Brigantium; estaría habitada polos Ártabros. Os romanos asentáranse nela nos séculos II e I a.C. e esta vila comezou a medrar, en particular durante os séculos I e II d.C. (cando se constrúe a Torre de Hércules), para decaer a partir do século IV d.C. e especialmente coas incursións normandas, que parece que fixeron fuxir a poboación cara ao interior da ría do Burgo.

A poboación recibe na alta Idade Media o nome de Faro, nome que non debe confundirse co de Burgo de Faro, que foi a poboación que no século XII chegou a ter certa importancia coa encomenda templaria e que actualmente comprende a extensión entre O Burgo e O Temple, cara ao concello de Culleredo.

En 1208, o rei galego Afonso IX refunda Crunia como porto de reguengo (iuxta Turrim de Faro in loco qui dicitur Crunia) e a vila enceta un grande desenvolvemento mercante e pesqueiro. A cidade medra e esténdese polo tómbolo da península. Tra-la invasión castelá de 1483, os Reis Católicos instalan nesta cidade a Real Audiencia do Reino de Galicia, abandonando Compostela, para evitar así a intromisión arcebispal. A Coruña será tamén a sede do Capitán Xeral. A Xunta do Reino de Galicia consegue entre 1522 e 1529 que Carlos I lle conceda a Casa da Especiaría, o que lle permite distribuír en Europa as especias. Autorízase o comercio coas Indias entre 1529 e 1575.

A partir de 1764, coa instalación dos Reais Correos Marítimos a América, A Coruña adquire o pulo portuario e comercial definitivo. Créanse o Consulado do Mar e restáurase a Torre de Hércules. En 1804 creouse a Fábrica Nacional de Cigarros, berce do movemento obreiro e durante o século XIX fóronse instalando lentamente outras industrias (vidro, fundición, tecidos, gas, mistos, etc., aínda que foi o comercio marítimo e a emigración o que atraeu os investimentos cataláns, maragatos, belgas, franceses ou ingleses. O Banco de La Coruña fundouse en 1857 e a Caja de Ahorros en 1876. Tamén influíu no desenvolvemento económico a nova división provincial de 1832, que reduciu o número de provincias de 7 a 4 e aumentou a actividade burocrática administrativa. Como consecuencia, A Coruña converteuse na capital rexional de facto.

O Almirante Drake saqueou a cidade no 1589.

Nesta cidade reuniu Carlos I as Cortes que o coroarían emperador; do seu porto partiu en 1554 Filipe II para casar con María Tudor e en 1588 a Armada Invencible. Francis Drake cercouna en 1589 durante a batalla contra a Armada Inglesa pero foi rexeitado e naceu entón o mito de María Pita cando esta muller colleu a arma do seu home morto e continuou disparando. En 1809, durante a Guerra da Independencia española, as tropas francesas acosaron ás inglesas que fuxían e o xeneral inglés Sir John Moore morreu na Batalla de Elviña. En 1815, o mariscal Porlier pronunciouse contra Fernando VII e marchou co exército sobre Santiago; preso, foi enforcado no Campo da Leña. En tódolos levantamentos do século XIX, A Coruña aliñouse do lado liberal. A Coruña xogou tamén un papel vital no Rexurdimento e nela se fundaron a Real Academia Galega en 1906 e as Irmandades da Fala en 1916.

A comezos do século XX, A Coruña contaba cuns 45.000 habitantes, que se multiplicaron até os 100.000 despois da Guerra civil española. A partir da década de 1960, recobrou a iniciativa empresarial que perdera desde comezos de século da man do grande promotor da cidade, Pedro Barrié de la Maza (Banco Pastor, Fenosa, Aluminios de Galicia, Genosa, Emesa, etc.); obtivéronse tamén a refinaría de petróleo e algúns dos primeiros Polos de Desenvolvemento.

Xa na democracia, aprobouse o Estatuto de Autonomía de Galicia en 1981, co que A Coruña perdeu a capitalidade de Galicia, que mantiña desde 1563,[15] en beneficio de Santiago de Compostela, feito que provocou a manifestación de protesta máis multitudinaria da historia da cidade.[15]

Desde 1983 ata 2006 foi alcalde Francisco Vázquez Vázquez, que acometeu unha renovación da súa fisionomía e a conversión nunha cidade de servizos, pero tamén contou con críticas pola súa falta de respecto á lingua galega e pola súa actuación urbanística. Nesta etapa construíronse o paseo marítimo, a Casa das Ciencias, a Casa do Home ou a Casa dos Peixes, entre outros. O 20 de xaneiro de 2006 o Consello de Ministros nomeou a Paco Vázquez embaixador no Vaticano, co cal tivo que deixar o seu posto de alcalde. Despois da súa renuncia o novo alcalde foi Javier Losada.

No ano 2008 celebrouse o 800 aniversario de refundación da Coruña por Afonso IX en 1208 e o 200 aniversario da batalla de Elviña, feito que marcou profundamente a vida dos coruñeses da época.

O 29 de xuño de 2009, a Torre de Hércules, o milenario símbolo da cidade, foi declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO, tras unha intensa campaña de apoio tanto institucional como cidadán.

Xeografía[edit | edit source]

As cinco parroquias que compoñen o concello da Coruña.

A cidade está situada no extremo noroccidental da Península Ibérica, pertencendo a un saínte de terra da provincia da Coruña, entre a ría da Coruña, que baña o lado este da cidade, e a enseada do Orzán, que baña as principais praias da cidade situadas no lado oeste da mesma.

Limita ao norte co Océano Atlántico, ao suroeste co concello de Arteixo, ao leste co concello de Oleiros e a ría da Coruña, e ao sur co concello de Culleredo.

O concello está formado por cinco parroquias: A Coruña, Elviña, Oza, San Cristovo das Viñas e Visma. Estas catro últimas formaban o antigo concello de Oza, que foi anexionado ao da Coruña en 1912. A parroquia máis poboada é a da Coruña, que corresponde á propia cidade, estando as outras pouco poboadas. As parroquias aglutinan un total de 45 entidades de poboación.

A Coruña conta cunha orografía peculiar, estendéndose a partir dunha península con forma de T, de istmo chairo e suaves outeiros pouco escarpados creados na era arcaica. Actualmente, algunhas delas fóronse integrando na cidade coa súa expansión a partir de 1940, como as de Monte Alto, Santa Margarita, Eirís e A Zapateira. Outras foron convertidas en amplas zonas verdes (Bens e monte de San Pedro). Gran parte da extensión portuaria e Os Cantóns son zonas gañadas ao mar.

Clima[edit | edit source]

Climograma da Coruña.

O clima da cidade da Coruña é oceánico. Ao tratarse dunha cidade costeira, impide que exista unha gran diferencia de temperatura entre as catro estacións do ano e entre as temperaturas máximas e mínimas do día, de feito que entre as temperaturas medias do inverno e as do verán hai unha diferenza de menos de 9°C. Os invernos son suaves e chuviosos con xeadas pouco frecuentes, e os veráns temperados, e hai precipitacións combinadas con tempadas de sol. Ten unha humidade anual media que ronda o 77%.

As temperaturas non adoitan superar os 30°C nin baixar dos 0°C, sendo as temperaturas históricas rexistradas na cidade: 39,6°C de máxima o 28 de agosto de 1961, e -3,0°C de temperatura mínima o 22 de febreiro de 1948. As choivas son abundantes, cunha pluviometría media anual de 1008 mm, sendo xaneiro o mes máis chuvioso cun rexistro medio de 135 mm.

Os días ventosos e de temporal son frecuentes nos meses de outono e inverno, rexistrándose fortes refachos de vento que poden superar os 100 Km/h, e sendo de 160 Km/h o refacho máis forte rexistrado na cidade e que se produciu o 16 de febreiro de 1941.

Nuvola apps kweather.png Observatorio da Coruña (58 msnm)
(1971-2000)
Mes Xan Feb Mar Abr Mai Xuñ Xul Ago Set Out Nov Dec Ano
Temperatura máxima absoluta (°C) 21,2 27,4 28,2 31,6 34,0 34,8 34,5 39,6 31,4 31,0 25,0 25,6
39,6
Temperatura máxima media (°C) 13,1 13,7 14,9 15,5 17,4 19,8 21,8 22,5 21,5 18,7 15,8 14,0
17,4
Temperatura media (°C) 10,4 10,9 11,7 12,5 14,4 16,7 18,7 19,2 18,2 15,6 13,0 11,5
14,4
Temperatura mínima media (°C) 7,6 8,0 8,6 9,4 11,4 13,7 15,6 16,0 14,8 12,6 10,3 8,9
11,4
Temperatura mínima absoluta (°C) -2,0 -3.0 0,6 2,0 2,2 4,2 9,9 9,4 5,2 4,0 1,0 -1,0
-3,0
Precipitacións (mm) 128 102 79 85 80 42 30 35 68 110 114 135
1008
Horas de sol 108 112 155 167 191 220 240 240 179 150 107 93
1966
Humidade relativa media (%) 76 76 73 75 77 77 79 78 78 78 78 77
77
Fonte: AEMET

Demografía[edit | edit source]

Panorámica da ría e o porto pesqueiro.
Censo total (habitantes 2012) 246.146
Menores de 15 anos 30.474 (12.38 %)
Entre 15 e 64 anos 166.584 (67.68 %)
Maiores de 65 anos 54.088 (21.97 %)

A poboación da cidade é de 245.923 habitantes no 2013, ós que se lle aplica o xentilicio de coruñeses/coruñesas (s., coruñés). Deles 12.037 son estranxeiros, o que representa un 5% do total. Os 245.923 habitantes do concello coruñés repártense no 2009 en 8 diseminados e 39 núcleos de poboación, entre os cales se atopa o núcleo urbano, que con 222.769 habitantes constitúe o maior núcleo de poboación de Galicia segundo o INE[16]. A poboación da súa comarca alcanza os 393.470 habitantes (INE 2008), estendéndose por oito concellos lindeiros: Abegondo, Arteixo, Bergondo, Cambre, Carral, Culleredo, Oleiros e Sada.

Tamén é salientable que fóra da comarca, pero a corta distancia e conectado á rede de autoestradas, atópanse importantes e densas áreas industriais como Carballo (31.358 habitantes), e a comarca de Ferrol (163.158 habitantes), un dos centros industriais de Galicia. Isto enmarca á Coruña no contexto dunha Conurbación Noroeste de Galicia (conurbación do Golfo Ártabro) de máis de 650.000 habitantes. Están a executarse proxectos que reforzan esta visión, como os Portos Exteriores da Coruña e Ferrol, que están a converter a costa noroeste galega nun centro integrado loxístico estratéxico do noroeste peninsular.

Evolución da poboación[edit | edit source]

Demografia A Coruña (Galicia, Espanha).png
Evolución da poboación de A Coruña (desde 1900 ata 2013)
 1900  1930  1950  1981  2004  2009  2011  2012  2013
 44.057  71.511  127.518  231.821  242.846  246.056  246.028  246.146  245.923
Fontes: INE e IGE

(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

O ritmo de crecemento de poboación observado dende comezos de século tende a descender no concello central fundamentalmente por dous factores:

  • Descentralización residencial: Estase a producir un continuo desprazamento das áreas de residencia cara os concellos da área metropolitana, onde viven máis de 100.000 habitantes, motivado pola falta de solo e de vivenda que causa unha grande actividade especulativa. Unha situación como esta non favorece o establecemento de novas familias ou a emancipación dos mozos. Tamén a orientación da demanda cara ás vivendas unifamiliares, baleira amplas zonas da cidade, especialmente o centro histórico -chamado Cidade Vella-, onde a poboación residente non chega ós 20.000 habitantes.
  • Crecemento vexetativo negativo: Dende o ano 1991 na Coruña morren máis persoas das que nacen. O número de defuncións superaba en 1991 nun 20% ao de nacementos. O ano 2008 é o primeiro no que se rompe esta racha, cun saldo vexetativo lixeiramente positivo (2.238 nacementos por 2.232 defuncións).

A pesar destes datos, a poboación semella volver a medrar. Isto é debido á inmigración, se ben esta inmigración era nos anos oitenta e noventa do século XX de emigrantes retornados, profesionais e retirados, poboación madura polo tanto. A comezos do século XXI, a maior parte de inmigrantes é de xente nova de Sudamérica sobre todo, sendo en menor medida os procedentes dende Extremo Oriente, África Subsahariana e Europa oriental. Así, A Coruña conseguiu recuperar case toda a súa poboación, situándose no 2009 a só 897 habitantes (246.056) do seu récord de poboación (246.953 habitantes) acadado en 1991.

Inmigración[edit | edit source]

Coruña GDFL2005 08.JPG
Monumento ao emigrante.
Principais nacionalidades extranxeiras na Coruña (2011)[17]
Posición Nacionalidade Poboación
Flag of Venezuela.svg Venezuela 2.501
Flag of Argentina.svg Arxentina 2.254
Flag of Uruguay.svg Uruguai 1.813
Flag of Brazil.svg Brasil 1.796
Flag of Colombia.svg Colombia 1.539
Reino Unido Reino Unido 1.182
Flag of Cuba.svg Cuba 1.131
Flag of Peru.svg Perú 1.128
Flag of France.svg Francia 876
10ª Senegal Senegal 838
11ª Portugal Portugal 818
12ª Flag of the Dominican Republic.svg República Dominicana 740
13ª Alemaña Alemaña 712
14ª Romanía Romanía 545
15ª Flag of the People's Republic of China.svg China 510

A pesar de que a meirande parte da poboación da Coruña naceu no propio municipio (47.7% e 117.468 habitantes), hai unha porcentaxe importante de residentes nados noutras localidades da provincia (23% e 56.718 habitantes) e doutras provincias galegas (11% e 27.229 habitantes). Unicamente o 8% da poboación da Coruña naceu noutra comunidade autónoma, o que supón 19.917 habitantes, mentres que o 10% restante da poboación naceu no estranxeiro. Son precisamente os cidadáns estranxeiros os que nos últimos anos fixeron aumentar o padrón da capital coruñesa. O efecto da inmigración afecta igualmente á súa área metropolitana, que viu como o censo de estranxeiros aumentaba nos últimos anos.[18]

Contra o 2011 residían na cidade da Coruña un total de 24.696 estranxeiros, dos cales a meirande parte eran orixinarios de América (cun total de 14.935 habitantes, principalmente de Sudamérica e en especial de Venezuela e Arxentina) e por detrás outros cidadáns europeos (7.071 habitantes principalmente cidadáns doutros países da Unión Europea, salientando os 1.182 cidadáns británicos). Moi por detrás están os cidadáns africanos (1.894 habitantes, principalmente de nacionalidade senegalesa, con 838 habitantes), os asiáticos (734 habitantes, case todos chineses -510 habitantes-) e finalmente os cidadáns de Oceanía e os apátridas, que apenas xuntan entre os dous 62 habitantes.

Barrios, lugares e zonas[edit | edit source]

  • Os lugares separados por guións son entidades independentes, mais pola súa proximidade pódense agrupar dentro da mesma área.

Política[edit | edit source]

Durante vinte e tres anos o alcalde da Coruña foi o socialista Francisco Vázquez, que gobernou dende 1983 e 2006, cando deixou a alcaldía ao ser nomeado embaixador español no Vaticano polo goberno español [28], sucedéndoo no cargo Javier Losada, quen gañou nos comicios do 2007 e gobernou ata o 2011 en coalición co BNG.

Tralos comicios de maio do 2011, o alcalde da capital coruñesa é Carlos Negreira do PPdeG, que se converteu na lista máis votada na cidade e conseguiu a maioría absoluta. As forzas políticas con representación municipal tralos comicios do 2011 foron: PPdeG (14 edís), PSdeG (8 edís), BNG (4 edís) e EU (1 edil), esta última conseguiu representación na cámara municipal por primeira vez na súa historia.

Eleccións municipais, 27 de maio de 2007[29]
Partido Votos % Concelleiros
PSdeG 35,02 % 11
PPdeG 31,46 % 10
BNG 20,66 % 6
Eleccións municipais, 22 de maio de 2011[30]
Partido Votos % Concelleiros
PPde G 43,62 % 14
PSdeG 26,66 % 8
BNG 12,04 % 4
EU 6,01 % 1
Alcaldes da Coruña
Nome Periodo
Carlos Negreira (2011-)
Javier Losada (2007-2011)
(2006-2007)
Francisco Vázquez Vázquez (2003-2007)
(1999-2003)
(1995-1999)
(1991-1995)
(1987-1991)
(1983-1987)
Joaquín López Menéndez (1981-1983)
Domingos Merino (1979-1981)
Berta Tapia (1978-1979)
José Manuel Liaño Flores (1977-1978)
Jaime Hervada Fernández España (1974-1976)
José Pérez-Ardá (1969-1974)
Eduardo Sanjurjo de Carricarte (1963-1965)
Sergio Peñamaría de Llano (1959-1963)
Alfonso Molina (1947-1958)
Eduardo Ozores Arráiz (1945-1947)
José Pérez-Ardá (1942-1944)
José Crespo López-Mora (1940-1942)
José Pérez-Ardá (1939-1940)
Hernán Martín-Barbadillo (?)
José Fuciños Gayoso (?)
Alfredo Suárez Ferrín (febreiro 1936
22 de xullo de 1936)
Atanagildo Pardo de Andrade (?)
Alfredo Suárez Ferrín (Xan 1934-Out 1934)
Manuel Iglesias Corral (1932-1934)
Ángel Senra (1931)
Antonio Lens Viera (1931)
Maximiliano Linares Rivas (1930-1931)
Manuel Casás Fernández (1927-1930)
Maximiliano Linares Rivas (1922-?)
Antonio Lens Viera (1920-1921)
Gerardo Abad Conde (1918-1919)
Manuel Casás Fernández (1917-1919)
José Marchesi Dalmau (1893-1894)
(1890-1891)
Federico Tapia (1872-1873)
Francisco Ponte Blanco (?)
Juan Montero Telinge (1854-1855)
Juan Flórez (1851-1854)
(1846-1847)

Economía[edit | edit source]

Sede do Banco Pastor.

O termo municipal da Coruña é o pulmón dos sectores comercial e de servizos de toda a área metropolitana e a máis importante área nestes dous aspectos de toda Galicia e do noroeste peninsular.

Estes dous sectores representan máis das tres cuartas partes da totalidade da actividade económica do termo municipal. Os sectores da industria e da construción incrementaron a súa participación económica na cidade nos últimos anos; non obstante a súa localización xeográfica radica principalmente nos municipios situados na área metropolitana.

Segundo o informe Ardán, elaborado polo Consorcio da Zona Franca de Vigo, A Coruña é actualmente a comarca máis próspera de Galicia, e un dos seus motores económicos. O seu PIB empresarial é de 3.486 millóns de euros, representando máis do 33% del total de Galicia no ano 2007. A cidade conta cun orzamento consolidado de máis de 212 millóns de euros anuais, a repartir entre os gastos do Concello e as súas dúas principais empresas, a Compañía de Aguas da Coruña (que dá servizo a gran parte da provincia) e a Compañía de Tranvías da Coruña, que ten a concesión dos autobuses urbanos e do tranvía da cidade.

A cidade converteuse en 2007 no meirande centro financeiro e de negocios de Galicia.Manuel Vázquez Sola (12 de outubro de 2007). "A Coruña desplaza a Vigo como primer área empresarial de Galicia". El País. http://elpais.com/diario/2007/10/12/galicia/1192184290_850215.html. Consultado o 8 de decembro de 2013. Sede das entidades financeiras Banco Pastor e Caixa Galicia, que trala fusión con Caixanova pasou a chamarse Novacaixagalicia. Na cidade atópanse sedes de algunhas empresas importantes como a cervexeira Estrella Galicia, a empresa de telecomunicacións R, o diario La Voz de Galicia, a refinería de Repsol YPF, a planta de aluminios de Alcoa ou a fábrica de armas de General Dynamics (antiga Santa Bárbara). A cidade conta con dous pazos de Congresos, e outras institucións relacionadas como o Club Financeiro da Coruña. Recentemente finalizou a construción do Recinto Feiral da Coruña, chamado Expocoruña.

Porto[edit | edit source]

Artigo principal: Porto da Coruña.
Vista parcial do Porto da Coruña.
Torre de control do Porto da Coruña.

O Porto da Coruña, matrícula de provincia marítima CO, é un dos motores económicos da cidade, con seis quilómetros de peiraos e preto de un millón de metros cadrados de superficie marítima e terrestre. Conta cun sector acondicionado para desembarcar graneis sólidos (carbón, coke) e contedores. É o segundo de España en canto a pesca fresca desembarcada, só despois do de Vigo, con 43.108 toneladas no 2009. No ano 2009 movéronse 1.460.316 toneladas de mercadorías no porto, o que supón un decremento total do -13,31% respecto o 2008, o que o converte no segundo porto de mercadorías de Galicia, tras o de Vigo, con 3.073.507 toneladas, e seguido de preto por Ferrol-San Cibrao (562.555 toneladas).[31] Este tráfico está dividido en:

  • Graneis líquidos, con 6.820.497 toneladas no 2009. Destaca o crecemento en Petróleo Cru, e o descenso en gasolinas, debido á forza da divisa europea que dificulta as exportacións no sector.
  • Graneis sólidos, con 3.215.589 toneladas no 2009 e centrado no trigo, o millo e o carbón, con tendencia descendente.
  • Mercadorías xerais, con 1.460.316 toneladas no 2009, protagonizadas pola palanquilla, alambrón e ferros.
  • Tráfico de contedores, no que o Porto da Coruña inaugurou recentemente unha nova liña co X-Pres Container, a sumar á existente tradicionalmente con OPDR. O notable incremento nas Mercadorías xerais está a diversificar o traballo portuario, e proporciona máis opcións de crecemento.
  • Pesca fresca, con 43.108.000 kg.
  • Tráfico de cruceiros, con 53.574 pasaxeiros no 2009, nuns 60 cruceiros.

Recentemente comezou a construción do Porto Exterior da Coruña no concello limítrofe de Arteixo, que ampliará enormemente as instalacións portuarias e as desprazará fóra da cidade.

Industria[edit | edit source]

Polígono industrial da Grela-Bens.

Nos seus límites locais, a cidade conta con dous polígonos industriais: o da Grela-Bens, o primeiro parque industrial en extensión de Galicia con máis de 600 empresas, e o de Pocomaco-Vío, que dá servizo a unhas 400 empresas. Na área metropolitana están situados outros importantes polígonos, principalmente na zona suroeste (Arteixo e Culleredo), como o Polígono de Sabón, que alberga a sede central da multinacional Inditex e a central térmica de Sabón, entre outras industrias. Outros polígonos destacables da área metropolitana son os de Alvedro, Barcala, Meicende e Espírito Santo.

Os grandes motores industriais dentro dos límites municipais son a refinería de petróleo de Repsol, inaugurada en 1964, e a metalúrxica de aluminios.

Turismo[edit | edit source]

O Turismo na Coruña foi en aumento nos últimos anos ata chegar a recibir 62 cruceiros ao ano. Un dos impulsores deste turismo é o paseo marítimo que bordea toda a cidade, de 13 quilómetros de lonxitude. Existe ademais un tranvía e un carril bici que o percorre na maior parte do traxecto. Ademais, trátase dun paseo cultural, porque á súa beira situáronse varios museos da cidade como poden ser a Casa do Home ou a Casa dos Peixes. No paseo tamén podemos atopar o Castelo de San Antón, que contén o museo arqueolóxico, ou a Torre de Hércules.


Baía do Orzán vista desde o monte de San Pedro. Pódese observar a Torre de Hércules no extremo esquerdo da panorámica.

Baía do Orzán vista desde o monte de San Pedro. Pódese observar a Torre de Hércules no extremo esquerdo da panorámica.


As dúas principais praias da Coruña, Orzán e Riazor, están situadas en pleno corazón da cidade e están bordeadas polo mencionado paseo marítimo. Esta localización convérteas nun gran atractivo para os turistas, sendo ademais punto de encontro de surfeiros boa parte do ano. Ademais, a cidade dispón doutros areais como As Lapas, Adormideras ou a praia de Oza.

Importante festa declarada de interese turístico é a noite de San Xoán, celebrada cunha multitudinaria festa de fogos artificiais, desfile, queima de falla e as milenarias fogueiras en todas as praias urbanas ata ben entrado o amencer.

No ano 2006 e por primeira vez na súa historia, a cifra de turistas duplicou á poboación da cidade, chegando ao medio millón de visitantes. En 2010 o número de turistas superou o millón e medio.[32]

A cidade conta cunha ampla rede de hoteis, cadeas internacionais e negocios locais, que ofrecen entre ambos unha oferta hostaleira de máis de 3.500 camas. A Coruña conta cun hotel de cinco estrelas, o Hotel Finisterre (cadea Hesperia), e varios de catro estrelas: o Hotel AC A Coruña, Attica 21 Coruña, Carrís Marineda, Eurostars Ciudad de A Coruña, Hesperia A Coruña, Husa Center, Meliá María Pita, NH Atlántico, Tryp Coruña e Zenit Coruña.

Cultura[edit | edit source]

Música[edit | edit source]

O Coliseum, onde se organizan diferentes espectáculos da cidade.

A cidade da Coruña é un dos principais centros musicais de Galicia. Nela atópanse algunhas das máis importantes institucións musicais galegas, entre as cales destaca a sede (no Palacio da Ópera) da Orquestra Sinfónica de Galicia, creada en 1992 polo Concello da Coruña. Outra institución a destacar na cidade é a Coral Polifónica El Eco, que fundada en 1881 por Pascual Veiga é a coral en activo máis antiga da Península Ibérica.[33]Outras orquestras e agrupacións na cidade son a Banda de Música Municipal da Coruña (con concertos regulares), a Orquestra de Cámara Galega (fundada en 1995), ou a nova Orquestra Gaos.

No que fai referencia ao ensino musical, na Coruña atópase un dos dous Conservatorios Superiores de Musica que existen en Galicia, o COSMAC (Conservatorio Superior de Música da Coruña), que conta coas diferentes especialidades de interpretación musical nos distintos instrumentos empregados na música académica, composición, pedagoxía musical e jazz (xénero de tradición nos últimos anos na cidade[34][35] ). Amais do COSMAC, A Coruña conta cun Conservatorio Profesional de Música e unha Escola de Música Municipal, e tamén con diversas institucións e escolas de ensino musical privadas como o Conservatorio do Colexio Liceo La Paz.

Na cidade da Coruña hai oferta de festivais musicais ao longo do ano, como o Festival Mozart, o Ciclo de Jazz da Fundación Barrié, o Festival de Ópera da Coruña, ou o Noroeste Pop-Rock. A Coruña, no recinto do Coliseum, tamén foi sede de xiras internacionais.

Danza[edit | edit source]

A Coruña é tamén a sede do Centro Coreográfico Galego e conta cun Conservatorio de Danza de titularidade provincial. Os distintos teatros da cidade soen incluír espectáculos de danza dentro das súas programacións anuais.

Teatro[edit | edit source]

Na cidade da Coruña existe unha importante actividade teatral, desenvolvida principalmente no Teatro Rosalía e no Fórum Metropolitano (sede de programas estables de teatro que busca apoiar novas propostas como a Mostra de Teatro Independente e o Teatro Universitario), se ben existen outros teatros coma o Teatro Colón, no que tamén se programan actividades escénicas con regularidade, ou no futuro o Centro Ágora, que contará cun auditorio preparado para acoller teatro, ópera, música sinfónica, ballet, etc. Salientar o Festival Manicómicos, un festival de teatro cómico impulsado pola Asociación Cultural Manicómicos.

Universidade[edit | edit source]

Artigo principal: Universidade da Coruña.
Universidade da Coruña.png
Escola Técnica Superior de Arquitectura da Coruña.

A Universidade da Coruña ten a súa sede e varios campus na Coruña (Elviña, A Zapateira, Riazor e Oza), aínda que tamén en Ferrol e Oleiros (Bastiagueiro). Actualmente estudan na Universidade máis de 24.000 estudantes, cun aumento de matriculados do 6 % no curso 2010/11.[36] Ademais, a Universidade oferta titulacións únicas en Galicia e mesmo na zona noroeste da Península, como son Podoloxía, Arquitectura, Arquitectura técnica, Socioloxía e Ciencia Política e da Administración, Deseño Industrial, Enxeñaría Naval (Ferrol) ou Enxeñaría de Camiños, Canles e Portos.

Na cidade tamén hai un centro asociado da Universidade Nacional de Educación a Distancia e coa Universidade Internacional Menéndez Pelayo.

Festividades[edit | edit source]

  • Entroido
  • Noite de San Xoán
  • Feira Medieval
  • Feira de Artesanía Mostrart
  • Festas de María Pita
  • Festa da Virxe do Rosario (patroa da cidade)
  • Feira do Libro da Coruña
  • Romaría de Santa Margarita
  • Festival de Habaneras
  • Salón do Cómic
  • Certame Casas Rexionais

Trasportes e comunicacións[edit | edit source]

Situación da cidade en España.

Por vía terrestre, a rede de autoestradas e autovías norte-sur comunícana co resto de España e Portugal, mentres que un conxunto de vías rápidas, que circunvala o perímetro da cidade e o seu primeiro anel industrial, culmina a comunicación por estrada.

Os aproximadamente 600.000 habitantes e as industrias que están dentro da zona de influencia das catro rías (A Coruña, Sada-Betanzos, Ares e Ferrol) comunícanse por estrada nun tempo de 30 minutos.

A vía marítima está fortemente consolidada nesta metrópole. Recentemente, acometeuse a modernización portuaria e, na actualidade, lévase a cabo a apertura dun porto exterior no oeste da cidade, en punta Langosteira, para aumentar a súa capacidade.

Segundo previsións oficiais, todo isto estará apoiado dentro duns anos por axeitadas conexións internas e externas; as internas, na cidade e na súa área de influencia, facilitarán a mobilidade cun sistema intermodal de comunicación (vías rápidas -inclúe a terceira circunvalación-, autobuses, metro lixeiro e tren de proximidades), e as externas conformarán un sistema viario de autoestradas e autovías, ferroviario -tradicional e de alta velocidade- e conexións aéreas e marítimas tanto nacionais como internacionais.

Estradas[edit | edit source]

Avda. Alfonso Molina, entrada á cidade.

A cidade está servida por tres arterias principais de acceso:

Ferrocarrís[edit | edit source]

A estación da Coruña, coñecida tamén como estación de San Cristovo, remodelada en 1991, concentra o tráfico ferroviario da cidade e está situada no centro. Dende A Coruña parten tres liñas de longa distancia de Renfe Operadora: a Madrid e Barcelona con dous servizos diarios, a Bilbao e Irun cun servizo diario, e a Alacant cun servizo os sábados. A estas liñas súmanselles os corredores rexionais de Renfe con Santiago, Monforte, Ferrol e Vigo; o tráfico con esta última cidade sumou en 1999 a cantidade de 450.000 viaxeiros aproximadamente. Está en servizo o tren de alta velocidade entre a cidade e Ourense, pasando por Santiago, e está en construción a Vigo a través do eixe atlántico que conectará con Portugal, e a Madrid, o que completará o servizo ferroviario da Coruña.

Existe asemade outra pequena estación na parroquia de Elviña, chamada Elviña-Universidade, que da servizo á Universidade da Coruña e a devandita parroquia; e unha estación de mercadorías que serve ó porto, chamada estación de San Diego. As principais actividades desta última son a exportación de madeiras, ferro, cinc, carbón e contedores procedentes do porto.

Está en proxecto unha estación intermodal a modo de intercambiador, que concentre ademais ós buses interurbanos e que contaría tamén cunha parada de metro lixeiro[38].

Ademais o concello está levando a cabo un proxecto xunto coa Xunta e os concellos limítrofes para crear o servizo de Proximidades Renfe da cidade, que conectará cos principais núcleos de poboación da zona.

Aeroporto[edit | edit source]

Artigo principal: Aeroporto da Coruña.
Aeroporto de Alvedro.

A Coruña conta cun remodelado aeroporto, coñecido como aeroporto de Alvedro código de IATA LCG, situado a 10 km do centro da cidade, no concello de Culleredo. Conta cunha reducida pista de 1'9 quilómetros e un moderno sistema anti-néboa, que entrou en servizo a comezos de 2008. Durante os últimos anos foi o aeroporto galego que máis creceu, duplicándose o número de pasaxeiros en tres anos[39] e alcanzando durante 2008 os 1.175.000 pasaxeiros, sendo o segundo aeroporto de Galicia que mellor soportou a crise aeroportuaria,[40] dando un balance positivo de crecemento no período 2004-2008 dun 205 % por número de viaxeiros.[41]

O aeroporto de Alvedro conecta a cidade herculina con varios destinos peninsulares, segundo a época do ano. Conta con conexións estables con Madrid-Barajas, Barcelona, Sevilla e Tenerife. Na época invernal existe conexión co aeroporto de Huesca (porta ós Pireneos). Tamén existen conexións internacionais cos aeroportos de Londres-Heathrow, París-Charles de Gaulle e Lisboa.

A proximidade do aeroporto da Lavacolla (30 minutos por autoestrada) permite que poida ser tamén empregado como plataforma complementaria das comunicacións aéreas da Coruña, e viceversa. Actualmente está en obras para amplia-la pista que, con 1.900 metros, é a segunda máis pequena dos aeroportos comerciais de España trala do aeroporto de Donostia.

Autobuses e metro lixeiro[edit | edit source]

A recuperación do tranvía urbano circundando o extenso paseo marítimo da cidade, creou unha infraestrutura ferroviaria básica que se planea consolidar nunha rede de Metro Lixeiro[42] a medio prazo, con 3 liñas proxectadas: Monte Alto-Universidade, Los Rosales-Praza de Pontevedra, e outra circular con dúas ramificacións -a actual do tranvía coa súa extensión e a liña Los Rosales/centro intermodal.

A estación de autobuses da Coruña dá servizo a preto de 25.000 pasaxeiros diarios. Unha media de 1.100 autocares operan cada día con destino a diferentes puntos de Europa, España e Galicia.

A cidade tamén conta cunha gran rede de autobuses, a máis tupida de España, xa que ningún habitante se atopa a máis de 300 metros dunha parada. Conta con 24 liñas de autobús, explotadas pola Compañía de Tranvías da Coruña.[43]

Os autobuses levan GPS, nas paradas máis importantes hai paneis onde se informa dos minutos que hai que agardar para o próximo bus, tamén consultable vía móbil.[44][45]

Tranvía no Paseo Marítimo da Coruña.
Tranvías.
MapaCor.png
Bus Urbano Liñas Compañía de Tranvías da Coruña
Liña Percorrido
Linea1.jpg Hospital Abente y Lago - Praza Pablo Iglesias
Cor1A.jpg Porta Real - A Pasaxe, Santa Xema
Linea2.jpg Porta Real - Os Castros
Cor2A.jpg Porta Real - Hospital de Oza
Linea3.jpg San Pedro de Visma, Igrexa - Adormideiras, Mercado
Cor3A.jpg San Pedro de Visma, Igrexa - Adormideiras, Mercado
Linea4.jpg Hércules, Mercado - Camilo Xosé Cela, Bloque 56
Cor5.jpg Adormideiras, Mercado - Espacio Coruña
Cor6.jpg Hércules, Mercado - San Xosé
Cor6A.jpg Hércules, Mercado - Bens
Cor7.jpg Hércules, Mercado-Ambulatorio Ventorrillo
Cor11.jpg As Lagoas - Marineda City
Cor12.jpg Emilio Glez.López, Manuel Azaña - Residencia, glorieta
Cor12A.jpg Praza do Conservatorio - Residencia, glorieta
Cor14.jpg Emilio Glez.López, Manuel Azaña - Praza Pablo Iglesias
Cor17.jpg Hércules, Mercado - Residencia, glorieta
Cor20.jpg Juan Flórez, 10 - A Pasaxe, Eirís
Cor21.jpg Juana de Vega - Fraga do Eume
Cor22.jpg Juan Flórez, 10 - A Pasaxe, Santa Xema
Cor23.jpg Juana de Vega - Urbanización Breogán
Cor23A.jpg Porta Real - Urbanización Breogán
Cor24.jpg Juan Flórez, 10 - O Carón
CorBUHO.jpg (Bus Moucho) Os Castros - Obelisco
CorU.jpg (Especial Universidade) Juan Flórez, 10 - Campus A Zapateira, Filoloxía
*
Os buses das liñas 3, 6 e 23 intercámbianse cada mes cos das liñas 3A, 6A e 23A, respectivamente.[46]

Alugamento de bicis[edit | edit source]

Dende o ano 2009 a cidade ten un servizo público de alugamento de bicis. EMVSA e o concello poñen a disposición dos usuarios da tarxeta Millennium[47] o alugamento en diversos puntos da cidade.[48]

Electrolineiras[edit | edit source]

O concello está a colaborar na promoción e no uso do coche eléctrico, por diversos aparcadoiros da cidade hai tomas para a recarga de coches eléctricos.[49] No aeroporto de Alvedro é posible alugar coches eléctricos por un prezo simbólico de 15 euros diarios.[50]

Servizos municipais[edit | edit source]

ETAP A Telva, río Mero.

Auga potable[edit | edit source]

EMALCSA é a centenaria empresa municipal concesionaria do servizo da auga na Coruña e nos concellos de Arteixo, Culleredo, Oleiros, Sada, Bergondo, Cambre e Carral. A auga provén do Encoro de Cecebre e potabilízase no ETAP de A Telva.[51] O ciclo da auga remata na EDAR de Bens.[52]

Recollida de lixo[edit | edit source]

Cespa é a concesionaria da recollida do lixo e reciclaxe. O lixo recóllese en colectores separados: nun a parte orgánica (de cor verde) e noutro inorgánica (capa laranxa). A parte orgánica é tratada por Albada na planta de Nostián, onde se produce compost e biogás para consumo da propia planta. Os refugallos do proceso de reciclaxe rematan no vertedoiro de Gestán en Sobrado e na incineradora de Sogama en Cerceda. Hai tamén colectores para recollida selectiva de papel-cartón (cor azul) e vidro (cor verde). O concello ten puntos limpos en varios sitios da cidade (Eirís, A Grela, Pocomaco e Ronda Outeiro) onde os cidadáns poden achegar cascallos, mobles, plástico, pneumáticos, pilas e baterías, aceites usados, electrodomésticos ou restos de poda.[53]

Sitios de interese[edit | edit source]

A Torre de Hércules[edit | edit source]

Artigo principal: Torre de Hércules.

A Torre de Hércules é sen dúbida o monumento máis coñecido e visitado da cidade. Situada nunha pequena península, ten unha altura de 68 metros e é o único faro de orixe romana en funcionamento no mundo. Foi construída no século II durante a época de Traxano. Nunha inscrición na pedra consta o nome de C. Servius Lupus, arquitecto da rexión de Lusitania, e a dedicación da torre a Marte Augusto. A fachada actual, neoclásica é froito da súa restauración no século XVII. Pódese acceder ao alto da torre por unha escaleira interior de 239 chanzos. Desde alí hai unhas magníficas vistas da ría e a cidade da Coruña.

O 27 de xuño de 2009 foi proclamada Patrimonio da Humanidade en Sevilla pola Comisión do Patrimonio Mundial da UNESCO.

Xunto á torre atopamos a Rosa dos Ventos de Xabier Correa Corredoira (1994), que inclúe nos seus motivos por un lado os países celtas e por outro Tarsis, patria de orixe de Xerión, que foi derrotado por Hércules segundo a lenda.

Paseo marítimo[edit | edit source]

Artigo principal: Paseo marítimo da Coruña.
Paseo Marítimo.

A Coruña conta co paseo marítimo urbano máis longo de Europa[54], con preto de 10 quilómetros continuos á beira do mar. Cando se termine medirá máis de 13 quilómetros. O Paseo Marítimo pasa por moitos lugares de interese na cidade, como a Casa do Home, a Casa dos Peixes, a Torre de Hércules ou o Castelo de San Antón, podéndose percorrer a pé, automóbil, bicicleta ou tranvía.

A apertura do último tramo do Paseo Marítimo revelou unha cara descoñecida da cidade, que permite admirar camiñando a forza e inmensidade do Océano Atlántico. Cabe destacar o Ascensor panorámico do Monte de San Pedro. Os seguintes tramos en construción e proxección traspasan xa os límites do concello da Coruña, transformando zonas en espazos de esparexemento e ocio.

A Mariña[edit | edit source]

Un dos atractivos turísticos da Coruña son as galerías.

O barrio da Mariña constitúe unha das zonas máis belas da Coruña, situado xunto ao porto. Nas fachadas das casas deste barrio atopamos as famosas galerías que lle deron renome mundial, ata tal punto que a cidade é coñecida como A Cidade de Cristal.

Estas galerías, típicas das Rías Altas, empezáronse a construír a finais do século XVIII e principios do século XIX para protexer terrazas e balcóns do vento e da brisa mariña. Posúen detalles e adornos minuciosos, nos que predominan os contrastes de brancos, verdes e vermellos.

Zonas comerciais[edit | edit source]

A zona comercial tradicional da cidade fórmaa a rúa Real, situada no barrio da Pescadería. Esta rúa peonil segue a ser o principal eixo comercial e de lecer dos coruñeses. No seu contorno xurdiron novas arterias comerciais como as rúas Olmos, Galera, Barrera e Franxa (onde se sitúan as tascas e marisquerías máis típicas da cidade); a rúa Rego de Auga, coa sede do Teatro Rosalía, da Biblioteca da Deputación e do Centro Cultural Caixanova ou a praza do Humor, centro do tradicional botellón coruñés e dedicada aos principais humoristas e escritores galegos. A recente apertura do Centro de Ocio El Puerto, con múltiples tendas e multicinemas, é a última actuación de importancia na zona.

Por outra banda, na actualidade a actividade comercial da cidade non se limita só á zona centro. Pódese dicir que A Coruña é unha cidade policéntrica, xa que a actividade comercial se acha espallada polos distintos barrios herculinos.

Outra zona de grande importancia comercial está situada nos arredores da Praza de Catro Camiños. As primeiras grandes superficies comerciais da cidade asentáronse neste barrio a principios dos anos 80.

A política de peonalización de diversas rúas da cidade deu un pulo definitivo a determinados barrios, xurdindo "subcentros" comerciais en zonas anteriormente máis abandonadas ou con menor vocación comercial. Nesta categoría podemos destacar: rúa Gaiteira (barrio da Gaiteira), rúa Ángel Senra (Os Mallos), Centro Comercial Elviña, etc.

Recentemente inaugurouse Marineda City, o centro comercial máis grande de España.

A Coruña conta cunha rede de mercados municipais. A materia prima que surte estes Mercados é especialmente o peixe e o marisco, traído diariamente das poxas de Pescado Fresco que ten lugar nas Lonxas do Porto da Coruña. No casco urbano atopamos 7 mercados principais: San Agustín (Pescadería), Santa Lucía (Barrio da Falperra), Elviña (remodelado e convertido en centro comercial), Praza de Lugo (rehabilitado e convertido tamén en centro comercial), Mercado das Conchiñas, Mercado de Ramón Cabanillas, Mercado de Monte Alto, etc.

Teatros e cines[edit | edit source]

Palacio da Ópera da Coruña.

Zonas de ocio[edit | edit source]

A zona de ocio nocturna por antonomasia na cidade é coñecida popularmente como "O Orzán", e sitúase á beira de dita praia. Nas rúas principais como Juan Canalejo, Sol e A Torre sitúanse a maioría de pubs e locais de ocio nocturno. Outras zonas de ocio, especialmente nas primeiras horas da noite, son Juan Flórez, Praza de España, Matogrande e a Cidade Vella (arredores da Praza de Azcárraga e rúa Santo Domingo).

Tralo peche das principais discotecas, os locais 'after-hours' sitúanse na zona de Juan Flórez.

Monumentos[edit | edit source]

Ademais da Torre de Hércules, hai outros monumentos a destacar na cidade:

Así mesmo existen outros monumentos de arte contemporáneo, entre os que destacan:

Praias[edit | edit source]

Praia de Riazor nun soleado día de verán.
Praia do Orzán, pola noite.

A Coruña ten varios quilómetros de praias, sendo as máis coñecidas a praia de Riazor e a praia do Orzán, pola súa situación en pleno centro da cidade. Ambas praias acadan ano tras ano a Bandeira Azul, o máximo distintivo outorgado pola organización privada Fundación Europea de Educación Ambiental para certificar a calidade da praia e as súas infraestruturas lindeiras.

Seis das praias da Coruña teñen o distintivo de bandeira azul en 2012:[55]

Hai outras dúas praias na cidade que non teñen Bandeira Azul: a Praia de San Roque e a praia de Adormideiras.

Museos e salas de exposicións[edit | edit source]

Peixes no acuario da Coruña.
Casa do Home, obra do arquitecto Arata Isozaki.

A Coruña conta cun bo número de museos adicados a diversas temáticas e entre os que descatan os denominados Museos Científicos Coruñeses, integrados pola Casa das Ciencias (cunha exposición interactiva adicada ás ciencias e un Planetario), a Casa do Home ou Domus (cunha exposición interactiva adicada ao ser humano), e o Aquarium Finisterrae ou Casa dos peixes. Entre os museos artísticos salientar o Museo de Arte Contemporánea Unión Fenosa ou MACUF, que reúne unha importante mostra do denominado "movemento renovador" de artistas galegos; o Museo de Belas Artes, que conta cunha ampla colección de gravados de Goya; ou o Museo de Arte Sacra da Colexiata de Santa María do Campo. O Museo Arqueolóxico e Histórico, situado no Castelo de San Antón, conta con numerosas pezas procedentes de xacementos de toda a provincia, así como mostras dunha ampla colección de escultura medieval. Pódese visitar a casa na que viviu Pablo Ruiz Picasso entre 1891 a 1895 convertida en casa museo e onde se expoñen 27 reproduccións das obras que fixo estando na Coruña cidade na que fixo a súa primeira exposición. Son retratos e caricaturas que o xove artista (entón tiña 12 anos) fixo para a revista "La Coruña"[56] [57]. En 2012 inaugurouse o Museo Nacional de Ciencia e Tecnoloxía (MUNCYT).

Salas de exposicións[edit | edit source]

Deporte[edit | edit source]

O equipo do Deportivo da Coruña en 2008.

Na cidade destacan equipos profesionais como o Deportivo ou o Liceo. Ambos destacan pola súa presenza nas máximas categorías, polos seus títulos e polas participacións en competicións europeas.

O club máis representativo da cidade é o Real Club Deportivo da Coruña, máis coñecido como Dépor. Actualmente xoga na Segunda División Española. Fundado en 1906, o Deportivo foi campión de Liga na tempada 1999-00 e subcampión noutras cinco ocasións. Ademais foi campión da Copa do Rei en 2 ocasións e da Supercopa de España en 3. O equipo disputou cinco tempadas consecutivas a Liga de Campións chegando a unha semifinal, e tamén foi campión da Copa Intertoto en 2008. O Deportivo xoga os seus partidos no Estadio Municipal de Riazor.

Ademais hai outros dous equipos de fútbol na Terceira División, o Montañeros Club de Fútbol, que xurdiu en 1967 como un equipo afeccionado e logrou na tempada 2006-07 o seu primeiro ascenso a Terceira. Só tres anos despois o club lograba debutar en Segunda B. O outro é o filial do Deportivo, o Fabril.

Estadio Municipal de Riazor, onde xoga o Deportivo da Coruña.

Outro deporte moi relacionado coa cidade é o hóckey a patíns. O Hockey Club Liceo é o club deportivo máis laureado de Galicia, con 16 títulos nacionais (7 Ligas e 9 Copas do Rei) e 22 títulos internacionais (6 Copas de Europa, 3 Copas CERS, 2 Recopas de Europa, 6 Copas Continentais e 5 Copas Intercontinentais). Outros equipos son o histórico A.A. Dominicos (que conta cunha Copa do Rei e que durante moitas tempadas competíu na máxima categoría) que competirá a tempada 2013-14 na segunda categoría do hóckey a patíns español, o HC Borbolla de Monte Alto que actualmente compite na Primeira División Galega, logo de ter xogado na división de prata na tempada 2010-11.

Tamén destacan outras institucións doutros deportes como o Club de Baloncesto Leyma Basket Coruña, que xoga na liga LEB Ouro; ou en balonmán, o OAR A Coruña. En vaterpolo destacan dous equipos, o Club Natación Coruña-Banco Gallego, club máis importante de Galicia, Asociación Coruñesa de Waterpolo e o Real Club de Golf da Coruña, na Zapateira.

Ademais A Coruña ten diversas instalacións deportivas municipais como poden ser un campo de golf situado ao pé da Torre de Hércules, un centro hípico, campos de fútbol, portos deportivos e diversos polideportivos, entre outras instalacións.

Nos últimos anos tomaron protagonismo os deportes acuáticos coa organización de diversas regatas e as prácticas, cada vez máis estendidas, de submarinismo e surf.

Cidades irmandadas[edit | edit source]

A cidade da Coruña está irmandada coas seguintes cidades[58]:

Galería de imaxes[edit | edit source]

Artigo principal: Galería de imaxes da Coruña.

Parroquias[edit | edit source]

Galicia | Provincia da Coruña | Parroquias da Coruña

A Coruña | Elviña (San Vicenzo) | Oza (Santa María) | San Cristovo das Viñas (San Cristovo) | Visma (San Pedro)

Lugares da Coruña[edit | edit source]

Para unha lista completa de tódolos lugares do concello da Coruña vexa: Lugares da Coruña.

Notas[edit | edit source]

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Datos de 2001 publicados en 2004.
  3. 3,0 3,1 Nomenclátor de Galicia
  4. Turismo da Coruña, nace así a Cidade de Cristal
  5. Fallece Sergio Peñamaría de Llano, alcalde de la ciudad entre 1959 y 1963, La Voz de Galicia (en castelán).
  6. Fernando Cabeza Quiles, Toponimia de Galicia. Vigo. Galaxia. 2008. ISBN 978-84-9865-092-1
  7. Xosé Ramón Freixeiro Mato. "O topónimo A Coruña" (PDF). p. 203. http://ruc.udc.es/dspace/bitstream/2183/8794/1/CC81art21.pdf.
  8. Consello da Cultura Galega. "O topónimo A Coruña" (PDF). http://consellodacultura.org/mediateca/extras/coruna.pdf.
  9. Real Academia Galega (1913-1928). "Alma". Diccionario gallego-castellano. http://sli.uvigo.es/DdD/ddd_pescuda.php?pescuda=a+Cru%F1a+ten+&tipo_busca=exemplo. "A Cruña ten mais de 60.000 almas"
  10. Real Academia Galega (1970). Normas Ortográficas do Idioma Galego.
  11. Xunta de Galicia. Consellería da Presidencia, Relacións Institucionais e Administración Pública. Consellería de Educación e Ordenación Universitaria. Consellería de Política Agroalimentaria e Desenvolemento Rural. "A toponimia en Galicia: Nomenclátor de Galicia, Proxecto Toponimia de Galicia". p. 52. http://toponimia.xunta.es/gl/noticias/descargaDocumento/id/35. "*Coruña < Cruña (epéntese)"
  12. Véxase a resolución do Tribunal Superior de Xustiza sobre o topónimo
  13. "El Ayuntamiento renuncia a la vía judicial para defender el topónimo "La Coruña"" (en español). Faro de Vigo 08.07.2008. http://www.farodevigo.es/secciones/noticia.jsp?pRef=2008070800_4_240329__Galicia-Concello-abandona-batalla-judicial.
  14. Enciclográfica. "Escudo da Coruña". http://www.sitographics.com/enciclog/provincias/source/24.html.
  15. 15,0 15,1 La Voz de Galicia. A manifestación máis multitudinaria da historia coruñesa cumpre 25 anos
  16. INE
  17. Fuente: [1] — Datos demográficos do Concello da Coruña (01–01–2011).
  18. A Coruña aumenta o seu padrón grazas á poboación estranxeira
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 19,4 http://sigpac.mapa.es/fega/visor/
  20. http://mmasa.net/acidadedosbarrios/index.php?pag=barrios&sub=10
  21. http://mmasa.net/acidadedosbarrios/index.php?pag=barrios&sub=21
  22. http://mmasa.net/acidadedosbarrios/index.php?pag=barrios&sub=15
  23. Segundo o cabezallo de mallos.es
  24. http://mmasa.net/acidadedosbarrios/index.php?pag=barrios&sub=4
  25. Segundo o cabezallo de mallos.es
  26. Segundo o cabezallo de mallos.es
  27. http://mmasa.net/acidadedosbarrios/index.php?pag=barrios
  28. Zapatero nombra al alcalde de A Coruña nuevo embajador ante el Vaticano
  29. Eleccións municipais de 2003
  30. Eleccións municipais de 2007
  31. Estatísticas de tráfico portuario, Puertos del Estado.
  32. "A Coruña recibiu en 2010 un millón e medio de visitantes, un 7,25% máis". La Voz de Galicia. 18/1/2011. http://www.lavozdegalicia.es/coruna/2011/01/18/00031295372842649211809.htm?idioma=galego.
  33. "Coral Polifónica “El Eco”". Coros de Espana. http://fundacionorfeo.com/corosdeespana/2012/galicia/a-coruna/coral-polifonica-el-eco/. Consultado o 16 de novembro de 2013.
  34. "El Filloa Jazz Club de A Coruña cumple 32 años de historia". Club 1906. 18 de decembro de 2012. http://www.club1906.com/es/noticias/mostrar/idnoticia/813?hide_video=true&mayor=1. Consultado o 8 de decembro de 2013.(en castelán)
  35. Paola Obelleiro (27 de xaneiro de 2008). "El jazz gallego coge poso". El País. http://elpais.com/diario/2008/01/27/galicia/1201432699_850215.html. Consultado o 8 de decembro de 2013.(en castelán)
  36. La Opinión (A Coruña). "La Universidad aumenta un 6% el número de matriculados 2010/2011" (en castelán). http://www.laopinioncoruna.es/coruna/2009/12/06/numero-matriculados-universidad-crece-6/340882.html.
  37. "Fomento prevé dobrar o número de carrís nun tramo de Afonso Molina - La Opinión A Coruña". http://www.laopinioncoruna.es/secciones/noticia.jsp?pRef=2009022100_2_262611__A-Coruna--Metro-Fomento-preve-doblar-numero-carriles-tramo-Alfonso-Molina.
  38. Proxecto da estación Intermodal da Coruña
  39. "Alvedro é o Aeroporto que máis creceu, máis dun 51.8%.". http://www.aena.es/csee/Satellite?Language=ES_ES&MO=6&SMO=1&SiteName=LCG&c=Page&cid=1048146841374&pagename=subHome.
  40. "Saídas directas". http://www.aena.es/csee/ccurl/12.Estadistica_Diciembre_2008.pdf.
  41. "Alvedro crece un 200% desde 2004". http://www.aena.es/csee/ccurl/12.Estadistica_Diciembre_2008.pdf.
  42. Proxecto do Metro Lixeiro da cidade da Coruña
  43. Compañía de Tranvías da Coruña
  44. Posición dos buses e tempo de espera en cada parada
  45. Tranvías da Coruña, posición dos buses e horarios
  46. Liñas de autobús, percorridos
  47. Tarxeta Millenium (en castelán)
  48. Bicicoruña, aluguer de bicis.
  49. A Coruña estrea a primeira rede intelixente de cargadores eléctricos para vehículos na súa aposta pola sustentabilidade e a mellora da calidade do aire.
  50. MOBEGA. Fundación Clúster de Empresas de Automoción de Galicia (Ceaga).
  51. Páxina web Empresa Municipal Aguas de La Coruña (Emalcsa)
  52. Xunta de Galicia, Augas de Galicia EDAR de Bens (A Coruña)
  53. Páxina Web de Albada, planta de tratamentos de residuos da Coruña
  54. Artigo do xornal O Xornal sobre o Paseo Marítimo da Coruña
  55. Praias da Coruña con Bandeira Azul.
  56. Picasso en A Coruña - la formación de un genio (en castelán)
  57. A Coruña que vivió y pintó Picasso. La Voz de Galicia (en castelán)
  58. Os irmanamentos dos concellos en Galicia.

Véxase tamén[edit | edit source]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: A Coruña Modificar a ligazón no Wikidata

Outros artigos[edit | edit source]

Ligazóns externas[edit | edit source]

Concellos da Comarca da Coruña Comarca da Coruña
Abegondo
Abegondo
Arteixo
Arteixo
Bergondo
Bergondo
Cambre
Cambre
Carral
Carral
A Coruña
A Coruña
Culleredo
Culleredo
Oleiros
Oleiros
Sada
Sada