Ébola

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Este artigo trata sobre a enfermidade causada polos ebolavirus. Para información sobre o xénero destes virus ver Ebolavirus. Para a especie principal (Zaire) ver virus Ébola.
Aviso médico.
Advertencia: A Wikipedia non dá consellos médicos.
Se cre que pode requirir tratamento, por favor, consúltello ao médico.
Enfermidade do virus Ébola
Clasificación e recursos externos

Fotografía de 1976 de dúas enfermeiras atendendo a un paciente con ébola.
ICD-10 A98.4
ICD-9 065.8
DiseasesDB 18043
MedlinePlus 001339
eMedicine med/626
MeSH D019142

A febre hemorráxica do Ébola ou enfermidade do virus Ébola (ICD-10)[1] e informalmente "o ébola" (ás veces escrito Ebola) é unha enfermidade viral humana altamente contaxiosa e mortal que pode ser producida pola infección de catro das cinco especies de Ebolavirus, que son: Zaire, Sudán, Bundibugyo, e Costa do Marfil. Os ebolavirus tamén afectan a animais, e a quinta especie, o virus Reston, afectou só a primates non humanos e porcos.[1]. A especie prototípica é o ebolavirus Zaire, tamén chamado simplemente virus Ébola. O primeiro brote coñecido desta enfermidade aconteceu en 1976 nas beiras do río Ébola (ou Ebola), na actual República Democrática do Congo (antes Zaire), e en Sudán, e tivo unha taxa de mortalidade do 88%.

A infección produce febre hemorráxica; o seu período de incubación pode variar dos dous aos vinte e un días. O virus multiplícase polo fígado, o bazo, os pulmóns e o tecido linfático causando danos significativos. Os seus síntomas clínicos son moi similares aos da febre de Marburg; comeza cunha forte sensación de febleza, cefalea intensa, náuseas, vómitos, dores musculares, diarrea, dor abdominal e na garganta, despois avanza con tose seca e dores punzantes no peito ao tempo que se desenvolven signos de deshidratación, insuficiencia renal e hepática, e coagulación intravascular diseminada. No sangue detéctanse síntomas de leucocitose neutrofílica, trombocitopenia e anemia producíndose xeralmente a morte na segunda semana da enfermidade por hemorraxia e shock.[1]

O virus pode contaxiarse por contacto co sangue ou fluídos corporais dun animal infectado (xeralmente monos ou morcegos da froita).[1] Non se transmite de forma natural polo aire.[2] Os morcegos da froita crese que son portadores e espallan o virus sen seren eles afectados. Unha vez que se produce a infección humana, a enfermidade pode contaxiarse dunha persoa a outra. Os homes superviventes poden transmitir a doenza por medio do seu seme de dúas a sete semanas despois de curados. Para facer o diagnóstico, xeralmente procúranse excluír outras doenzas con síntomas similares como a malaria, cólera e outras febres hemorráxicas virais. Despois compróbase en mostras de sangue do paciente a presenza de anticorpos contra o virus, ARN viral, ou a do propio virus para confirmar o diagnóstico.[1]

Entre as medidas de prevención están tratar de diminuír o espallamento da enfermidade desde os monos e outros animais aos humanos mediante o exame dos animais na procura de casos de infección ou mortes, e desfacerse dos seus corpos da forma máis axeitada. Tamén son útiles medidas como cociñar suficientemente a carne e levar roupas protectoras cando se manexa carne; tamén se debe levar roupa protectora e lavar as mans cando se está cerca dunha persoa coa enfermidade. As mostras de fluídos corporais e de tecidos de persoas afectadas deberían manexarse con especial precaución.[1]

Non existe un tratamento específico para esta doenza; pode atenderse ás persoas infectadas dándolles unha terapia de rehidratación oral (auga algo azucrada e salgada para beber) ou fluídos intravenosos.[1] A doenza ten unha alta taxa de mortalidade: adoita matar entre o 50% e o 90% dos infectados (a cifra exacta depende de cada epidemia e virus).[1][3] A doenza aparece tipicamente en brotes en rexións tropicais da África subsahariana.[1] Desde que se identificou en 1976 ata 2013, foron infectadas menos de 1.000 persoas por ano.[1][4] Porén, o maior brote ata agora é o de 2014 que está afectando a Guinea, Serra Leoa, Liberia e Nixeria e que ata o momento (20 de agosto) non rematou.[5][6] [5] Estanse a facer grandes esforzos para obter unha vacina, pero polo momento non existe ningunha.[1]

Signos e síntomas[editar | editar a fonte]

Síntomas do ébola.[7]

Os signos e síntomas do ébola xeralmente empezan supetamente cun estado parecido ao da gripe caracterizado por fatiga, febre, dores de cabeza e de articulacións, e dor muscular e abdominal.[8][9] Son tamén comúns os vómitos, diarrea e perda de apetito.[9] Síntomas menos comúns son os seguintes: dor de garganta, de peito, impo, disnea e dificultade para tragar.[9] O tempo medio que pasa desde que se contrae a infección ata que empezan os síntomas é de 8 a 10 días, pero pode ser de 2 a 21 días.[9] As manifestacións cutáneas que se presentan poden incluír erupcións maculopapulares (en aproximadamente o 50% dos casos).[10] Os síntomas iniciais da enfermidade do virus Ébola poden ser similares aos da malaria, dengue, ou outras febres tropicais, antes de que a enfermidade progrese á fase hemorráxica.[8]

Hemorraxias[editar | editar a fonte]

Na fase hemorráxica, poden producirse hemorraxias internas e subcutáneas e poden aparecer os ollos vermellos e haber vómitos con sangue.[8] As hemorraxias na pel poden orixinar petequias, púrpuras, equimoses, e hematomas (especialmente arredor dos sitios onde se aplicaron inxeccións).

Todas as persoas infectadas mostran algúns síntomas de afectación do sistema circulatorio, como trastornos na coagulación do sangue.[10] As hemorraxias en puntos onde se realizaron picazos e en mucosas (por exemplo, no tracto gastrointestinal, fosas nasais, vaxina e enxivas) danse nun 40–50% dos casos.[11] Os tipos de hemorraxias que ocorren nesta enfermidade son vómitos con sangue, hemoptise ou feces con sangue. Son raras as hemorraxias abundantes e xeralmente están localizadas no tracto gastrointestinal.[10][12] En xeral, o desenvolvemento de síntomas hemorráxicos a miúdo indica un peor prognóstico e esta perda de sangue pode orixinar a morte.[13]

Causas[editar | editar a fonte]

Artigos principais: Ebolavirus e Virus Ébola.
Ciclo vital dos Ebolavirus.

A enfermidade do virus Ébola é causada por catro especies de virus clasificados no xénero Ebolavirus, familia Filoviridae, orde Mononegavirales, que son: virus Ébola (EBOV, tamén chamado Zaire), virus Bundibugyo (BDBV), virus Sudán (SUDV), e virus Bosque Taï (TAFV, tamén chamado Taï Forest, ou Costa do Marfil). Hai unha quinta especie neste xénero, que é o virus Reston (RESTV), que se cre que non causa a enfermidade en humanos. Durante un brote, os que están en maior risco de contaxio son as persoas que están en estreito contacto cos pacientes como os familiares que os coidan ou o persoal sanitario.[14]

Transmisión[editar | editar a fonte]

Non está totalmente claro como se contaxia o ébola.[15] Crese que se produce a enfermidade do virus Ébola cando un ebolavirus se transmite a un primeiro humano por contacto con fluídos corporais dun animal infectado. A transmisión de humano a humano pode ocorrer por contacto directo con sangue ou fluídos corporais dunha persoa infectada (tamén durante o embalsamamento dunha persoa infectada falecida) ou por contacto con equipamento médico contaminado, especialmente agullas hipodérmicas e xiringas.[16] O seme é infeccioso en superviventes ata 50 días despois de curados. A transmisión por exposición oral e a través da conxuntiva é probable[17] e foi confirmada en primates non humanos.[18] O potencial de espallamento que ten a enfermidade do virus Ébola é considerado baixo, xa que a doenza só se transmite por contacto directo con secrecións de alguén que teña signos da infeccións.[16] O comezo rápido dos síntomas fai máis fácil identificar aos individuos enfermos e limita a capacidade dunha persoa de espallar a doenza viaxando. Como os cadáveres son aínda infecciosos, algúns médicos desfanse deles dun modo seguro, evitando os rituais de enterramento tradicionais locais.[19]

Os traballadores sanitarios que non usan roupa protectora axeitada poden tamén contraer a doenza.[20] No pasado, producíronse transmisións en hospitais africanos debido á reutilización de agullas hipodérmicas e á falta de precaucións "universais".[21]

A enfermidade do virus Ébola non se transmite de forma natural a través do aire.[2] Porén, estes virus son infecciosos en gotiñas (aerosois) xeradas en experimentos de laboratorio respirables de 0,8–1,2 micrómetros;[22] a causa desta potencial ruta de infección, estes virus foron clasificados como armas biolóxicas de Categoría A.[23] Recentemente, informouse que o virus se trasladou sen contacto desde porcos a primates non humanos.[24] Ultimamente (2014) están dándose instrucións de tomar precaucións para minimizar o uso de procedementos que xeren aerosois e cando se coidan os doentes.[25]

Os morcegos deixan caer froitas medio comidas e polpas, e despois, animais terrestres como os gorilas e antílopes duiker poden alimentarse deses froitos. Esta cadea de acontecementos constitúen un posible medio indirecto de transmisión desde o hóspede natural a poboacións animais, o cal levou a investigar a perda da envoltura do virus na saliva de morcegos. A produción de froitas, o comportamento animal, e outros factores varían en diferentes momentos e lugares que poden iniciar brotes entre as poboacións animais.[26]

Reservorio[editar | editar a fonte]

Carne de caza que está sendo preparada para cociñar en Ghana, 2013. O consumo humano de carne de animais ecuatoriais en África en forma de carne de caza foi ligada á transmisión de varias enfermidades ás persoas, incluíndo o ébola.[27]

Os morcegos considéranse o reservorio natural máis probable do virus Ébola (EBOV); tamén se avaliaron plantas, artrópodos, e aves.[28] Sábese que vivían morcegos na fábrica de algodón sudanesa na cal traballaba a persoa que foi o primeiro caso da doenza nos brotes de 1976 e 1979, e estes animais tamén foron implicados nas infeccións polo virus Marburg de 1975 e 1980.[29] De entre as 24 especies de plantas e 19 de vertebrados que foron inoculadas experimentalmente co EBOV (Ebolavirus Zaire), só se produciu infección nos morcegos.[30] A ausencia de signos clínicos nestes morcegos é característico das especies reservorio. Nun exame feito en 2002–2003 de 1.030 animais incluíndo 679 morcegos de Gabón e a República do Congo, atopouse que 13 morcegos da froita contiñan fragmentos de ARN de EBOV.[31] En 2005, identificáranse tres tipos de morcegos da froita (Hypsignathus monstrosus, Epomops franqueti, e Myonycteris torquata) que estiveron en contacto co EBOV e agora sospéitase que son hóspedes reservorio.[32][33] Detectáronse anticorpos contra os virus Ébola Zaire e Reston en morcegos da froita en Bangladesh, o que é unha identificación de potenciais hóspedes para os virus e signos da presenza de filovirus en Asia.[34]

Entre 1976 e 1998, nunha mostraxe de 30.000 mamíferos, aves, réptiles, anfibios, e artrópodos de rexións nas que houbo brotes epidémicos, non se detectou ningún ebolavirus agás algunhas trazas xenéticas encontradas en seis roedores (Mus setulosus e Praomys) e unha musaraña (Sylvisorex ollula) recollidos na República Centroafricana.[29][35] Detectáronse trazas de EBOV nas carcasas de gorilas e chimpancés mortos durante os brotes de 2001 e 2003, que máis tarde foron a fonte de infeccións humanas. Non obstante, a alta letalidade da infección nestas especies fai improbable que sexan os reservorios naturais.[29]

A transmisión entre os reservorios naturais e os humanos é rara, e os brotes poden xeralmente rastrearse ata un só caso no que un individuo manexou carcasas de gorila, chimpancé, ou duiker.[36] En partes de África Occidental hai tamén o costume de comer morcegos da froita afumados, á grella ou nunha sopa especiada.[33][37]

Viroloxía[editar | editar a fonte]

Artigo principal: Virus Ébola.

Xenoma[editar | editar a fonte]

Micrografía electrónica dun virión de virus Ébola.

Como todos os mononegavirus, os ebolavirións conteñen xenomas de ARN monocatenario liñal non segmentado e non infeccioso de seu, de sentido negativo, que posúe complementariedade inversa nos extremos 3' e 5', non posúe carapucha 5', non está poliadenilado, e non está unido covalentemente a proteínas. Os xenomas dos ebolavirus son de aproximadamente 19 pares de kb e conteñen sete xenes na seguinte orde: 3'-UTR-NP-VP35-VP40-GP-VP30-VP24-L-5'-UTR.[38] Os xenomas dos cinco diferentes ebolavirus (BDBV, EBOV, RESTV, SUDV, e TAFV) difiren na súa secuencia e no número e localización de solapamentos de xenes.

Estrutura[editar | editar a fonte]

Como todos os filovirus, os ebolavirións son partículas filamentosas que poden aparecer coa forma de caxato de pastor ou con forma de "U" ou de "6", e poden estar enroscados, formar toroides ou ramificados.[38] En xeral, os ebolavirións teñen un diámetro de 80 nm, pero a súa lonxitude é algo variable, en xeral, como media están entre 974 e 1.086 nm de lonxitude (en contraste cos marburgvirións, cuxas partículas medias teñen unha lonxitude de 795–828 nm), pero nos cultivos de tecidos téñense detectado partículas moi longas, de ata 14.000 nm.[39]

Replicación[editar | editar a fonte]

O ciclo vital dun ebolavirus empeza coa unión do virión a un receptor da superficie celular específico, seguida pola fusión da envoltura do virión coas membranas celulares e a liberación da nucleocápsida do virus no citoplasma. A ARN polimerase do virus é unha ARN polimerase ARN dependente codificada no xene L, que descapsida parcialmente a nucleocápsida e realiza a transcrición dos xenes en ARNms de febra positiva, os cales son despois traducidos a proteínas estruturais e non estruturais. A ARN polimerase dos ebolavirus (L) únese a un só promotor localizado no extremo 3' do xenoma. A transcrición pode rematar despois dun xene ou continuar cara ao seguinte xene augas abaixo. Isto significa que xenes que están preto do extremo 3' do xenoma son os que se transcriben con maior abundancia, mentres que os que están cara ao extremo 5' son transcritos con menor probabilidade. A orde dos xenes é, por tanto, un xeito simple pero efectivo de regulación transcricional. A proteína que se produce máis abundantemente é a nucleoproteína, cuxa concentración na célula determina cando o xene L cambia de facer a transcrición de xenes a facer a replicación do xenoma. A replicación orixina antixenomas de ARN de febra positiva e lonxitude completa, que, á súa vez, son tanscritos en copias dos xenomas da proxenie do virus de febra negativa. As proteínas estruturais que se sintetizan e os xenomas autoensámblanse e acumúlanse preto da cara interna da membrana plasmática da célula hóspede. Os virións evaxínanse da célula, e obteñen as súas envolturas da membrana da célula, xunto con proteínas do virus que se inseriron na mesma e que forman as espículas da envoltura. A proxenie madura xa pode infectar a outras células e recomezar o ciclo.

Fisiopatoloxía[editar | editar a fonte]

Esquema da patoxénese.

As principais dianas da infección son as células endoteliais, fagocitos mononucleares, e hepatocitos. Despois da infección, sintetízase unha glicoproteína segregada polo virus (sGP). A replicación do virus Ébola supera a síntese de proteínas da célula infectada e as defensas inmunes do hóspede. A glicoproteína (GP) do virus forma un trímero, que une o virus ás células endoteliais que recobren a superficie interior dos vasos sanguíneos. A sGP forma un dímero que interfire coa sinalización dos neutrófilos (un tipo de glóbulo branco do sangue), o cal permite que o virus evada a acción do sistema inmunitario ao inhibir as etapas iniciais da activación dos neutrófilos. Estes glóbulos brancos serven tamén como portadores do virus, que o transportan por todo o corpo a áreas como os ganglios linfáticos, fígado, pulmóns, e bazo.[40]

A presenza de partículas virais e os danos celulares producidos durante a evaxinación dos virus fillos causan a liberación de citocinas (máis especificamente, TNF-α, IL-6, IL-8, etc.), que son as moléculas de sinalización que median na febre e na inflamación. O efecto citopático da infección das células endoteliais, orixina unha perda da integridade vascular, a cal é impulsada coa síntese de GP, que reduce as integrinas específicas responsables da adhesión celular da estrutura intercelular, e dos danos no fígado, que poden causar unha coagulopatía.[41]

Diagnóstico[editar | editar a fonte]

Para diagnosticar un caso sospeitoso de ébola é importante o historial médico, especialmente o feito de ter viaxado a ou traballado nunha zona onde se estivo en contacto ou exposto á vida salvaxe tropical. O diagnóstico confírmase illando o virus, detectando o seu ARN ou proteínas, ou detectando anticorpos contra o virus no sangue da persoa. O illamento do virus por cultivo celular, a detección do ARN viral pola técnica da reacción en cadea da polimerase (PCR) e a detección das súas proteínas por ensaio de inmunoabsorción de encima ligado (ELISA) é efectivo xa nas etapas iniciais nos pacientes e despois nos que morreron a causa da enfermidade. A detección de anticorpos contra o virus é efectiva algo máis tarde durante a enfermidade e nos que se recuperaron dela.[42]

Durante un brote epidémico, o illamento do virus moitas veces non é factible. Os métodos máis comúns de diagnóstico son a detección de proteínas por PCR en tempo real e ELISA, que pode realizarse no campo ou en hospitais móbiles.[43] Os filovirións poden verse e identificarse en cultivo celular por microscopia electrónica debido á súa característica forma filamentosa, pero o microscopio electrónico non pode distinguir entre os distintos filovirus a pesar de que hai entre eles pequenas diferenzas en lonxitude.[39]

Clasificación[editar | editar a fonte]

Árbore filoxenética na que se comparan os Ebolavirus e os Marburgvirus. Os números indican a porcentaxe de confianza das ramas.

Os xéneros Ebolavirus e Marburgvirus foron inicialmente clasificados como especies do xénero, hoxe obsoleto, Filovirus. En 1998 a ICTV pasou o xénero Filovirus á familia Filoviridae, constituída por dous xéneros específicos: virus de tipo Ébola e virus de tipo Marburg. En 2000, propúxose cambiar a denominación "virus de tipo..." por "-virus" orixinando os nomes dos xéneros actuais Ebolavirus e Marburgvirus.[44]

Os datos das taxas de cambio xenético indican que Ebolavirus e Marburgvirus diverxiron hai uns poucos miles de anos.[45] Porén, hai datos de fósiles xenómicos (paleovirus) nos xenomas de mamíferos que indican que a familia dos filovirus (Filoviridae) ten unha antigüidade de polo menos dez millóns de anos.[46] Atopáronse virus "fosilizados" moi relacionados cos ebolavirus no xenoma do hámster chinés.[47]

Diagnóstico diferencial[editar | editar a fonte]

Os síntomas da enfermidade do virus Ébola son similares ás da enfermidade do virus Marburg.[48] Poden confundirse ambas doadamente con moitas outras doenzas comúns en África ecuatorial como outras febres hemorráxicas virais, malaria falciparum, febre tifoidea (por salmonelas), shigelose, enfermidades rickettsiais (tifo), cólera, infeccións por bacterias Gram-negativas, borreliose ou enterite EHEC. Outras doenzas infecciosas que deberían incluírse no diagnóstico diferencial son as seguintes: leptospirose, febre de Tsutsugamushi, peste bubónica, febre Q, candidíase, histoplasmose, tripanosomíase, leishmaníase visceral, varíola hemorráxica, sarampelo, e hepatite. As doenzas non infecciosas que poden confundirse coa enfermidade do virus Ébola son: leucemia promielocítica aguda, síndrome urémica hemolítca, picada de serpes velenosas, trastornos plaquetarios/deficiencias en factores de coagulación, púrpura trombocitopénica trombótica, telanxiectasia hemorráxica hereditaria, enfermidade de Kawasaki, e mesmo envelenamento con warfarina.[49][50][51][52]

Prevención[editar | editar a fonte]

Os investigadores que traballan cos ebolavirus protéxense con traxes presurizados para evitar a infección.

Cambios no comportamento[editar | editar a fonte]

Os ebolavirus son contaxiosos, e a súa prevención implica realizar cambios no comportamento habitual, uso de equipamento de protección persoal que cubra todo o corpo, e desinfección. Para evitar a infección non se debe ter contacto con sangue infectado nin secrecións, mesmo de cadáveres.[15] Isto implica detectar e diagnosticar os casos sospeitosos o antes posible e utilizar precaucións estándar con todos os pacientes nas instalacións sanitarias.[53] As medidas recomendadas cando se está a coidar persoas infectadas son utilizar roupas protectoras con máscara, luvas, batas e gafas ou pantallas protectoras, e equipamento de esterilización; e o illamento do paciente.[15] Lavar ben as mans é importante, pero pode ser difícil en áreas onde case nin hai auga para beber.[13]

Debido á falta dun equipamento e de prácticas hixiénicas adecuados, as grandes epidemias ocorreron principalmente en áreas pobres e illadas, sen hospitais modernos ou equipos médicos ben adestrados. Os rituais de enterramentos tradicionais, especialmente os que requiren embalsamamento ou unción dos corpos, deberían ser desaconsellados ou modificados.[53] As tripulacións de liñas aéreas que voan a áreas afectadas son instruídas para saberen identificar o ébola e illar a calquera que manifeste os síntomas.[54]

Corentena[editar | editar a fonte]

A corentena ou illamento forzado, é xeralmente efectivo para diminuír o espallamento da epidemia.[55][56] Os gobernos xeralmente decretan a corentena de áreas onde se está producindo a doenza ou con risco de ser infectadas.[57] [58] A falta de estradas e transporte pode axudar a facer máis lento o espallamento da epidemia en África. Durante o brote de 2014 Liberia pechou as escolas.[59]

Vacina[editar | editar a fonte]

Non existen actualmente vacinas para os humanos.[1][60][61] Os candidatos máis prometedores son as vacinas de ADN[62] ou vacinas derivadas de adenovirus,[63] virus da estomatite vesicular Indiana (VSIV)[64][65][66] ou partículas tipo filovirus (VLPs), xa que estas vacinas demostraron ser efectivas en monos.[67] As vacinas de ADN, vacinas baseadas en adenovirus, e vacinas baseadas no VSIV están xa na fase de ensaio clínico.[68][69][70][71]

Probáronse vacinas que protexeron a primates non humanos. A inmunización tarda seis meses, o cal é un período longo que impide o uso contraepidémico das vacinas. Na procura de vacinas que produzan unha inmunización máis rápida, en 2003 probouse en macacos cangrexeiros unha vacina que utilizaba un vector adenoviral que levaba a proteína da espícula do virus Ebola. Pasados 28 días aos monos vacinados inoculóuselles o virus e mostraron ser resistentes.[63] Unha vacina baseada nun vector de virus da estomatite vesicular (VSV) recombinante atenuado que levaba tanto a glicoproteína do virus Ébola coma a glicoproteína do virus Marburg protexeu en 2005 a primates non humanos,[72] o que abriu o período de ensaios clínicos en humanos.[68] No primeiro ensaio en humanos, administráronse aos individuos tres vacinacións en tres meses que induciron unha resposta inmune segura. Fíxose un seguimento deses individuos durante un ano, e, en 2006, empezou un estudo para probar unha vacina de acción máis rápida que requirise unha soa inxección.[69]

En 2011, informouse do desenvolvemento dunha vacina exitosa contra o ébola en ratos. A diferenza das precedentes, pode ser liofilizada e dese modo almacenada durante longos períodos para ser usada durante os brotes.[73] En 2009 probouse unha vacina experimental feita en Canadá coa que se tratou preventivamente a un científico alemán que se puido ter infectado accidentalmente nun laboratorio.[74] Porén, nunca se chegou a demostrar que o científico se infectara realmente no accidente polo EBOV.[75] As vacinas de VSIV recombinantes que expresaban as proteínas do EBOV ou do SUDV utilizáronse con éxito en modelos de primates non humanos como profilaxe post-exposición.[76][77]

Laboratorio[editar | editar a fonte]

Os ebolavirus son para a Organización Mundial da Saúde patóxenos do Grupo de Risco 4, que requiren o uso de bioseguridade de nivel 4. Os investigadores deben ser adestrados en prácticas dese nivel de seguridade e vestir equipamento persoal adecuado.

Tratamento[editar | editar a fonte]

Sala de illamento dun hospital en Gulu, Uganda, durante o brote de outubro de 2000.

Non existe un tratamento específico contra os ebolavirus.[61] O tratamento é basicamente de mantemento e inclúe minimizar os procedementos invasivos, equilibrar os fluídos e electrólitos para contrarrestar a deshidración, a administración de anticoagulantes canto antes nas infeccións para previr ou controlar a coagulación intravascular diseminada, a administración de procoagulantes nas fases avanzadas da infección para controlar as hemorraxias, manter os niveis de oxíxeno, tratamento da dor, e a utilización de medicamentos que traten as infeccións secundarias bacterianas ou fúnxicas.[78][79][80] O tratamento temperán pode incrementar as probabilidades de supervivencia.[81] Estudáronse diversos tratamentos experimentais.

Prognóstico[editar | editar a fonte]

A enfermidade ten unha alta taxa de mortalidade: xeralmente entre o 50 e o 90 %.[1][3] Se unha persoa infectada sobrevive, a súa recuperación pode ser rápida e completa. Os casos prolongados son a miúdo complicados pola aparición de problemas a máis longo prazo, como inflamación testicular, dores articulares, e musculares, descamación da pel, ou alopecia. Tamén se describiron síntomas nos ollos como fotofobia, hiperlagrimación, uveíte, coroidite e cegueira. O EBOV e o SUDV poden persisir no seme dalgúns superviventes ata sete semanas, o que pode dar lugar a infeccións por vía sexual.[1]

Epidemioloxía[editar | editar a fonte]

Traballador do CDC incinerando residuos médicos de pacientes de ébola en Zaire en 1976.

A enfermidade fai a súa aparición tipicamente en brotes en rexións tropicais da África subsahariana.[1] Desde que foi identificada en 1976 ata 2013, foron infectadas menos de 1.000 persoas por ano.[1][4] O maior brote ata a data foi o de 2014 que se estendeu por África occidental e está a afectar a Guinea, Serra Leoa, e Liberia.[5] En agosto de 2014 probablemente chegou a Nixeria.[6] O 31 de xullo de 2014 xa se identificaran 1.440 casos.[82]

1976[editar | editar a fonte]

O primeiro caso identificado de ébola deuse o 26 de agosto de 1976, en Yambuku, unha pequena aldea rural do distrito de Mongala no norte da República Democrática do Congo (daquela chamada Zaire).[83] A primeira vítima foi un director de escola que percorrera unha área preto da fronteira coa República Centroafricana, ao longo do río Ébola, xunto cun pequeno grupo, entre o 12 e o 22 de agosto. O 8 de setembro xa había 8 mortos.[84] Seguidamente informouse de máis casos, case todos arredor do hospital da misión de Yambuku ou que estiveron en estreito contacto con algún outro caso.[85] Neste brote contabilizáronse 318 casos e 280 mortes na República Democrática do Congo. O brote contívose coa axuda da Organización Mundial da Saúde. Inicialmente, creuse que o virus era o virus Marburg, pero despois foi identificado como un novo tipo de virus relacionado co Marburg, ao que se lle deu o nome do río. Noutro brote que se deu en 1976 no sur de Sudán (hoxe en Sudán do Sur) houbo outros 284 casos e 151 mortes, e nel identificouse unha nova variante, o virus Sudán.

De 1976 a 2007[editar | editar a fonte]

Posteriormente houbo outros brotes de distintas especies de Ebolavirus. Os principais foron:

  • En 1979 en Sudán, causado polo SUDV, que causou 22 mortos.
  • En 1989-90 e 1992 houbo brotes de RESTV en EUA; Filipinas e Italia, que só afectaron a animais.
  • En 1994 un brote de EBOV en Gabón; 31 mortos.
  • En 1994 un brote de TAFV en Costa do Marfil en animais, pero afectou tamén a unha persoa, que sobreviviu.
  • En 1995 un brote de EBOV en Zaire na zona de Kikiwit, con 250 mortos.
  • En 1996 un brote de EBOV afectou a Gabón e casos en Sudáfrica; 22 mortos.
  • En 1996 outro brote de RESTV en EUA e Filipinas, pero de novo só afectou a animais.
  • En 1996-97 un brote de EBOV en Gabón; 45 mortos.
  • En 2000-2001 un brote de SUDV en Uganda; 224 mortos.
  • En 2001-2002 un brote de EBOV en Gabón e República do Congo; 96 mortos.
  • En 2002-2003 un brote de EBOV na República do Congo; 128 mortos (e 29 máis nun rebrote).
  • En 2004 un brote de SUDV en Sudán; 7 mortos.

De 2007 a 2011[editar | editar a fonte]

En agosto de 2007, na aldea de Kampungu, na República Democrática do Congo, foron inicialmente infectadas 103 persoas por un brote de febre hemorráxica. O brote empezou despois dos funerais de dous xefes da aldea, despois dos cales enfermaron 217 persoas de catro aldeas. A Organización Mundial da Saúde enviou un equipo para que tomase mostras de sangue para analizar e confirmou que moitos dos casos foron o resultado dunha infección polo virus Ébola.[86] [87]

En novembro de 2007, confirmouse un brote de ébola no distrito de Bundibugyo. Despois de comprobar as mostras tomadas en laboratorios dos EUA, a OMS confirmou a presenza dunha nova especie de Ebolavirus, que foi inicialmente chamada Bundibugyo.[88] A epidemia rematou oficialmente en febreiro de 2008, cun total de 149 casos contabilizados, dos cales 37 morreron.

En marzo de 2008 celebrouse un Simposio Internacional celebrado no Centro Cultural Francés de Libreville, Gabón para discutir o medio ambiente dos filovirus, a interacción dos filovirus co sistema celular, e o tratamento e prevención dos filovirus.[89]

O virus volveu a aparecer en Kasai Occidental (República Democrática do Congo) en novembro de 2008,[90] e as mostras tomadas foron analizadas en laboratorios de Gabón e Sudáfrica. En decembro de 2008, informouse que o virus Ébola matara a 9 persoas e infectara a 21 na provincia de Kasai Occidental.[91] Días despois, a organización Médicos sen Fronteiras informou de 11 mortes na mesma área, e de 24 casos en tratamento. En xaneiro de 2009, Angola pechou parte das súas fronteiras coa República Democrática do Congo para previr o espallamento da doenza.[92]

En 2011, morreu unha persoa en Uganda do ebolavirus Sudán, pero non se rexistraron máis casos.[93]

Epidemias de 2012[editar | editar a fonte]

En xullo de 2012, confirmáronse en Uganda 13 mortes debidas a un brote do virus Sudán[94] no distrito de Kibaale.[95] [96] Días despois xa se espallara a varias aldeas do distrito.[97] A rede de resposta global e ás alertas da OMS informou en agosto dese ano que os casos sospeitosos chegaran a 53, dos cales 16 faleceran. Deses casos 5 foron confirmados con seguridade polo UVRI como casos de ébola. Houbo tamén casos non confirmados fóra do distrito de Kibaale, agás un paciente confirmado que foi evacuado a Kampala, onde morreu. A OMS e os CDC apoiaron sobre o terreo os esforzos do goberno de Uganda. Non houbo ningún caso confirmado fóra de Uganda.[98] [99] Todos os que tiveran contacto cun paciente de ébola foron postos en illamento.[100] [101]

O 17 de agosto, o ministro de sanidade da República Democrática do Congo informou da aparición dun brote da variante Bundibugyo[102] na rexión oriental do país.[103] O 21 de agosto a OMS informou dun total de 15 casos con 10 mortes.[104] Non houbo evidencias que indicaran que este brote estaba relacionado co de Uganda.[105] En setembro de 2012, a OMS informou que o brote se cobrara 32 vidas e que a causa probable era a carne de animais infectados cazados arredor das cidades de Isiro e Viadana.[106]

Epidemia de 2014[editar | editar a fonte]

Incremento co tempo de casos e mortes durante o brote de 2014 (datos ata agosto).

En marzo de 2014, estalou en África occidental un brote de virus Ébola que comezou en Guinea.[107] Este é o primeiro caso dun brote de virus Ébola rexistrado nesa rexión.[107] En abril, había 157 casos confirmados e 101 mortes en Guinea, 22 casos sospeitosos en Liberia con 14 mortes, 8 caos sospeitosos en Serra Leoa con 6 mortes, e 1 caso sospeitoso en Mali.[108][109] O 31 de xullo de 2014, a OMS informou que a cifra de casos informados era xa de 1.440 e a de mortes de 826 desde o inicio da epidemia en marzo.[82] O 8 de agosto, a OMS declarou que a epidemia era unha emerxencia pública internacional. A mediados de agosto de 2014, informárase xa de 2.127 casos sospeitosos e de 1.145 mortos, aínda que a OMS considera que estas cifras están moi subestimadas.[110] En agosto, xa eran decenas de miles de persoas as que estaban en corentena en Liberia, Guinea e Serra Leoa.

Tamén foron afectados cidadáns estranxeiros que estaban en África (médicos e relixiosos), que foron evacuados aos seus países. Entre eles un médico/relixioso español que acabou falecendo en Madrid.[111][112][113][114]

Historia[editar | editar a fonte]

Casos de febre ébola en África desde 1979 a 2008.

O primeiro ebolavirus que se descubriu foi o virus Ebola e pouco despois o virus Sudán. Máis tarde apareceron os virus Reston, Bundibugyo e Taï Forest. O virus Ébola foi illado primeiramente en 1976 durante o brote da febre hemorráxica do Ébola en Zaire [115][116] A cepa de Ebola que xurdiu en Zaire ten unha das maiores taxas de mortalidade de todos os virus humanos, preto do 90%.[117] O nome da enfermidade débese a que os brotes de 1976 tiveron lugar arredor da área de Yambuku, rexión do norte de Zaire pola que discorre o río Ébola.[115]

En 1976 na zona de Nzara no sur de Sudán (hoxe, despois da partición do país, en Sudán do Sur), deuse un brote dun virus similar ao Ebola, que se chamou virus Sudán (nos pacientes detectáronse dúas cepas de ebolavirus).[118] Na mesma zona de Nzara volveu a haber outro brote de virus Sudán en 1979.

En 1989, cando se estaba investigando un brote de virus da febre hemoráxica simia (SHFV) que xurdira nuns laboratorios de Reston, Virxinia, EUA, un microscopista electrónico da USAMRIID descubriu uns filoviruses de aparencia similar ao Ébola en mostras de tecidos tomadas de macacos cangrexeiros importados de Fiipinas para os Hazleton Laboratories de Reston. Os monos estaban coinfectados[119] co SHFV e co novo virus.[120] Os monos enfermaron e morreron,[121] pero o persoal do laboratorio que traballou cos monos non enfermou, a pesar de que se comprobou que seis persoas eran seropositivas para ese virus. O CDC concluíu que ese tipo de virus tiña unha patoxenidade moi baixa para os humanos.[122] En 2008 en Filipinas enfermaron por este virus porcos, pero non persoas. As investigacións concluíron que se trataba dun novo tipo de virus Ébola, ao que despois se lle deu o nome de virus Reston (ebolavirus Reston, RESTV ou REBOV), un filovirus de orixe asiática.[123]

En 1994 apareceu en Costa do Marfil un brote en chimpancés que vivían no bosque Taï, que despois se contaxiou a unha científica que fixera as autopsias dos animais. O virus causante era un ebolavirus novo que se denominou ebolavirus Bosque Taï, (tamén denominado Taï Forest, Cote d'Ivoire [sic] ou Côte d'Ivoire, TAFV).[124]

En 2008 deuse un brote de febre hemorráxica no distrito de Bundibugyo en Uganda, no que se detectou unha nova variedade de ebolavirus, o virus Bundibugyo, do que non volvería a haber outro brote ata 2012 na República Democrática do Congo.[125]

Algúns científicos cren tamén que a praga de Atenas, que aniquilou a un terzo da poboación de Atenas durante a guerra do Peloponeso (do 431 ao 404 antes de Cristo), puido ser causada polo virus Ébola, pero hai tamén outras doenzas que son candidatas a ser as responsables.[126]

Periogosidade e arma biolóxica[editar | editar a fonte]

Dada a natureza letal do Ébola e a non existencia de vacina nin de tratamento efectivo, está clasificado como axente de bioseguridade de nivel 4, e como axente de bioterrorismo de Categoría A polos Centros de Control e Prevención de Enfermidades de EUA. Ten o potencial de ser utilizado como arma na guerra biolóxica.[127][128]

Segundo o Dr. Ken Alibek (Kanatjan Alibekov), antigo director da organización para a fabricación, desenvolvemento e investigación en guerra biolóxica soviética/rusa Biopreparat, en Rusia conseguiuse preparar os ebolavirus como arma biolóxica e mesmo a facer un virus quimera ou virus recombinante entre o virus ébola e o da varíola chamado "Ebolapox".[129][130]

Outros animais[editar | editar a fonte]

En xeral, os brotes de ébola en poboacións humanas orixínanse por manexar carcasas de animais infectados. Xeralmente, o declive dos brotes nas poboacións animais precede aos brotes en humanos. Desde 2003, esas diminucións do virus foron monitorizadas levando unha vixilancia das poboacións animais co obxectivo de poder predicir e previr a enfermidade do virus Ébola en humanos.[131] As carcasas recuperadas de gorilas conteñen moitas cepas do virus Ébola, o que suxire moitas introducións do virus. Os corpos descompóñense rapidamente e as carcasas non son infecciosas ata pasados tres ou catro días. O contacto entre grupos de gorilas é raro, o que indica que a transmisión entre grupos de gorilas é improbable, e que os brotes débense á transmisión entre o reservorio viral e as poboacións animais susceptibles.[132]

O ébola ten unha alta taxa de mortalidade nos primates.[133] Os frecuentes brotes de Ébola crese que puideron orixinar a morte duns 5.000 gorilas.[134] Os brotes de enfermidade do virus Ébola puideron ser responsables da diminución nun 88% dos índices de rastreo de poboacións de chimpancés observada nos 420 quilómetros cadrados do Santuario Lossi da República do Congo entre 2002 e 2003.[132] A transmisión entre chimpancés por medio do consumo de carne de presas constitúe un factor de risco significativo, mentres que o contacto entre individuos desas especies, como tocar os corpos mortos e o espiollamento mutuo non o é.[135]

Animais domésticos[editar | editar a fonte]

En cans e porcos rexistráronse infeccións por ebolavirus.[136] Nos cans a infección é asintomática, pero nos porcos tende a desenvolverse a enfermidade sintomática. O que pode transmitirse aos porcos é o virus Reston (REBOV). Dos porcos pode pasar aos primates non humanos (aparentemente sen contacto físico, segundo un estudo).[136] O virus Ébola pode transmitirse aos cans, que permanecen asintomáticos. Os cans nalgunhas partes de África moitas veces deben buscar a súa comida e en ocasións comen animais infectados. Aínda que neles a infección é asintomática, un estudo de 2005 feito sobre os cans durante un brote de EBOV atopou que un 30% presentaban seroprevalencia para o EBOV.[137]

Investigación[editar | editar a fonte]

Medicamentos[editar | editar a fonte]

O medicamento Favipiravir foi útil contra a doenza en modelos de ratos.[13] Os fármacos moduladores de receptores de estróxenos clomiphene e toremifene utilizados no tratamento da infertilidade e cancro de mama inhiben o progreso da infección por virus Ébola en ratos infectados.[138] O 90% dos ratos tratados con clomiphene e o 50% dos tratados con toremifene sobreviviron ás probas.[138] Un estudo atopou que o bloqueante de canais iónicos Amiodarone, utilizado no tratamento de arritmias cardíacas, bloquea a entrada do virus nas células in vitro.[139] Dado o seu uso oral e a historia do uso en humanos para outras doenzas, estes fármacos poderían ser candidatos para tratar a infección do virus Ébola en localidades xeograficamente remotas, por si sós ou en combinación con outros fármacos.

Anticorpos[editar | editar a fonte]

Investigadores examinando preparacións de cultivos celulares con anticorpos monoclonais. Estes cultiváronse no laboratorio e os investigadores analizan os produtos para seleccionar os que parezan máis prometedores.

Durante un brote en 1999 na República Democrática do Congo, curáronse sete de oito persoas que recibiron transfusións de sangue de individuos que sobreviviran anteriormente á infección.[140] Isto fixo pensar que ese sería un posible tratamento, pero é considerado controvertido.[141] Os anticorpos intravenosos parecen ser protectores en primates non humanos que foron expostos a grandes doses de virus Ébola.[142]

En agosto de 2014 probouse por primeira vez en humanos un fármaco experimental chamado ZMapp, que contén tres anticorpos monoclonais humanizados. Foi administrada a dous americanos, tres traballadores sanitarios liberianos e un español que foran infectados co Ébola, con resultados aparentemente positivos agás no último dos casos que tivo resultados infrutuosos, xa que o paciente acabou falecendo.[143][144] [145]

Outros tratamentos[editar | editar a fonte]

Outros tratamentos esperanzadores están baseados na tecnoloxía antisentido. Tanto os ARNs interferentes pequenos (siRNAs) coma os oligómeros morpholino fosforodiamidato (PMOs) dirixidos contra a proteína L (ARN polimerase) do virus Ébola Zaire (ZEBOV) mostraron capacidade de previr a enfermidade en primates non humanos.[146][147]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 "Ebola virus disease Fact sheet N°103". World Health Organization. Marzo 2014. http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs103/en/. Consultado o 12 abril 2014.
  2. 2,0 2,1 "2014 Ebola Virus Disease (EVD) outbreak in West Africa". Apr 21 2014. http://www.who.int/ith/updates/20140421/en/. Consultado o 3 August 2014.
  3. 3,0 3,1 C.M. Fauquet (2005). Virus taxonomy classification and nomenclature of viruses; 8th report of the International Committee on Taxonomy of Viruses. Oxford: Elsevier/Academic Press. p. 648. ISBN 9780080575483. http://books.google.ca/books?id=9Wy7Jgy5RWYC&pg=PA648.
  4. 4,0 4,1 "Ebola Viral Disease Outbreak — West Africa, 2014". June 27, 2014. http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6325a4.htm?s_cid=mm6325a4_w. Consultado o 26 June 2014.
  5. 5,0 5,1 5,2 "CDC urges all US residents to avoid nonessential travel to Liberia, Guinea, and Sierra Leone because of an unprecedented outbreak of Ebola.". July 31, 2014. http://wwwnc.cdc.gov/travel/notices/warning/ebola-liberia. Consultado o 2 August 2014.
  6. 6,0 6,1 "Outbreak of Ebola in Guinea, Liberia, and Sierra Leone". August 4, 2014. http://www.cdc.gov/vhf/ebola/outbreaks/guinea/index.html. Consultado o 5 August 2014.
  7. Febre hemorráxica do Ébola nos Centros de Control e Prevención de Enfermidades. Lista de páxinas posta ao día: 28 de xaneiro de 2014.
  8. 8,0 8,1 8,2 Gatherer D (2014). "The 2014 Ebola virus disease outbreak in West Africa". J. Gen. Virol. 95 (Pt 8): 1619–1624. DOI:10.1099/vir.0.067199-0. PMID 24795448.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 "Ebola Hemorrhagic Fever Signs and Symptoms". January 28, 2014. http://www.cdc.gov/vhf/ebola/symptoms/index.html. Consultado o 2 August 2014.
  10. 10,0 10,1 10,2 Hoenen T, Groseth A, Falzarano D, Feldmann H (May 2006). "Ebola virus: unravelling pathogenesis to combat a deadly disease". Trends in Molecular Medicine 12 (5): 206–215. DOI:10.1016/j.molmed.2006.03.006. PMID 16616875.
  11. "Ebola Virus, Clinical Presentation". Medscape. http://emedicine.medscape.com/article/216288-clinical#a0217. Consultado o 30-7-2012.
  12. Fisher-Hoch SP, Platt GS, Neild GH, Southee T, Baskerville A, Raymond RT, Lloyd G, Simpson DI (1985). "Pathophysiology of shock and hemorrhage in a fulminating viral infection (Ebola)". J. Infect. Dis. 152 (5): 887–894. DOI:10.1093/infdis/152.5.887. PMID 4045253.
  13. 13,0 13,1 13,2 Gatherer, D (2014 Aug). "The 2014 Ebola virus disease outbreak in West Africa.". The Journal of general virology 95 (Pt 8): 1619-1624. PMID 24795448.
  14. "Ebola Hemorrhagic Fever Risk of Exposure". August 1, 2014. http://www.cdc.gov/vhf/ebola/exposure/index.html. Consultado o 2 August 2014.
  15. 15,0 15,1 15,2 "Ebola Hemorrhagic Fever Prevention". July 31, 2014. http://www.cdc.gov/vhf/ebola/prevention/index.html. Consultado o 2 August 2014.
  16. 16,0 16,1 "CDC Telebriefing on Ebola outbreak in West Africa". July 28, 2014. http://www.cdc.gov/media/releases/2014/t0728-ebola.html. Consultado o 3 August 2014.
  17. Jaax N, Jahrling P, Geisbert T, Geisbert J, Steele K, McKee K, Nagley D, Johnson E, Jaax G, Peters C (Dec 1995). "Transmission of Ebola virus (Zaire strain) to uninfected control monkeys in a biocontainment laboratory". Lancet 346 (8991–8992): 1669–1671. DOI:10.1016/S0140-6736(95)92841-3. ISSN 0140-6736. PMID 8551825.
  18. Jaax NK, Davis KJ, Geisbert TJ, Vogel P, Jaax GP, Topper M, Jahrling PB (Feb 1996). "Timed appearance of lymphocytic choriomeningitis virus after gastric inoculation of mice". Archives of pathology & laboratory medicine 120 (2): 140–155. ISSN 0003-9985. PMID 8712894.
  19. Harden, Blaine (2001-02-18). "Dr. Matthew's Passion". New York Times Magazine. http://www.nytimes.com/library/magazine/home/20010218mag%2debola.html. Consultado o 2008-02-25.
  20. Mayo Clinic Staff, Ebola virus and Marburg virus: Causes, Mayo Clinic, http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/ebola-virus/basics/causes/con-20031241
  21. Lashley, edited by Felissa R.; Durham, Jerry D. (2007). Emerging infectious diseases trends and issues (2nd ed. ed.). New York: Springer Pub. Co.. p. 141. ISBN 9780826103505. http://books.google.ca/books?id=fsaWlKQ4OjcC&pg=PA141.
  22. Johnson E, Jaax N, White J, Jahrling P (Aug 1995). "Lethal experimental infections of rhesus monkeys by aerosolized Ebola virus". International journal of experimental pathology 76 (4): 227–236. ISSN 0959-9673. PMC 1997182. PMID 7547435. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=1997182.
  23. Leffel EK, Reed DS (2004). "Marburg and Ebola viruses as aerosol threats". Biosecurity and bioterrorism : biodefense strategy, practice, and science 2 (3): 186–191. DOI:10.1089/bsp.2004.2.186. ISSN 1538-7135. PMID 15588056.
  24. Weingartl HM, Embury-Hyatt C, Nfon C, Leung A, Smith G, Kobinger G (2012). "Transmission of Ebola virus from pigs to non-human primates". Sci Rep 2: 811. DOI:10.1038/srep00811. PMC 3498927. PMID 23155478. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3498927.
  25. CDC - Ebola Hemorragic Fever. Infection Prevention and Control Recommendations for Hospitalized Patients with Known or Suspected Ebola Hemorrhagic Fever in U.S. Hospitals
  26. Gonzalez JP, Pourrut X, Leroy E (2007). "Ebolavirus and other filoviruses". Current topics in microbiology and immunology. Current Topics in Microbiology and Immunology 315: 363–387. DOI:10.1007/978-3-540-70962-6_15. ISBN 978-3-540-70961-9. PMID 17848072.
  27. Williams E. "African monkey meat that could be behind the next HIV". Health News - Health & Families. The Independent. http://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/health-news/african-monkey-meat-that-could-be-behind-the-next-hiv-7786152.html. "25 people in Bakaklion, Cameroon killed due to eating of ape"
  28. "Fruit bats may carry Ebola virus". BBC News. 2005-12-11. http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/4484494.stm. Consultado o 2008-02-25.
  29. 29,0 29,1 29,2 Pourrut X, Kumulungui B, Wittmann T, Moussavou G, Délicat A, Yaba P, Nkoghe D, Gonzalez JP, Leroy EM (2005). "The natural history of Ebola virus in Africa". Microbes and infection / Institut Pasteur 7 (7–8): 1005–1014. DOI:10.1016/j.micinf.2005.04.006. PMID 16002313.
  30. Swanepoel R, Leman PA, Burt FJ, Zachariades NA, Braack LE, Ksiazek TG, Rollin PE, Zaki SR, Peters CJ (Oct 1996). "Experimental inoculation of plants and animals with Ebola virus". Emerging Infectious Diseases 2 (4): 321–325. DOI:10.3201/eid0204.960407. ISSN 1080-6040. PMC 2639914. PMID 8969248. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2639914.
  31. Leroy EM, Kumulungui B, Pourrut X, Rouquet P, Hassanin A, Yaba P, Délicat A, Paweska JT, Gonzalez JP, Swanepoel R (2005). "Fruit bats as reservoirs of Ebola virus". Nature 438 (7068): 575–576. Bibcode 2005Natur.438..575L. DOI:10.1038/438575a. PMID 16319873.
  32. Pourrut X, Délicat A, Rollin PE, Ksiazek TG, Gonzalez JP, Leroy EM (2007). "Spatial and temporal patterns of Zaire ebolavirus antibody prevalence in the possible reservoir bat species". The Journal of infectious diseases Suppl 2 (s2): S176–S183. DOI:10.1086/520541. PMID 17940947.
  33. 33,0 33,1 Starkey, Jerome (5 April 2014) 90 killed as fruit bats spread Ebola virus across West Africa The Times (necesítase subscrición), Consultado o 5 abril de 2014
  34. Olival KJ, Islam A, Yu M, Anthony SJ, Epstein JH, Khan SA, Khan SU, Crameri G, Wang LF, Lipkin WI, Luby SP, Daszak P (2013). "Ebola virus antibodies in fruit bats, bangladesh". Emerging Infect. Dis. 19 (2): 270–3. DOI:10.3201/eid1902.120524. PMC 3559038. PMID 23343532. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3559038.
  35. Morvan JM, Deubel V, Gounon P, Nakouné E, Barrière P, Murri S, Perpète O, Selekon B, Coudrier D, Gautier-Hion A, Colyn M, Volehkov V (1999). "Identification of Ebola virus sequences present as RNA or DNA in organs of terrestrial small mammals of the Central African Republic". Microbes and Infection 1 (14): 1193–1201. DOI:10.1016/S1286-4579(99)00242-7. PMID 10580275.
  36. Peterson AT, Bauer JT, Mills JN (2004). "Ecologic and Geographic Distribution of Filovirus Disease". Emerging Infectious Diseases 10 (1): 40–47. DOI:10.3201/eid1001.030125. PMC 3322747. PMID 15078595. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3322747.
  37. http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-26735118
  38. 38,0 38,1 Kiley MP, Bowen ET, Eddy GA, Isaäcson M, Johnson KM, McCormick JB, Murphy FA, Pattyn SR, Peters D, Prozesky OW, Regnery RL, Simpson DI, Slenczka W, Sureau P, van der Groen G, Webb PA, Wulff H (1982). "Filoviridae: A taxonomic home for Marburg and Ebola viruses?". Intervirology 18 (1–2): 24–32. DOI:10.1159/000149300. PMID 7118520.
  39. 39,0 39,1 Geisbert TW, Jahrling PB (1995). "Differentiation of filoviruses by electron microscopy". Virus research 39 (2–3): 129–150. PMID 8837880.
  40. Smith, Tara (2005). Ebola (Deadly Diseases and Epidemics). Chelsea House Publications. ISBN 0-7910-8505-8.
  41. Sullivan N, Yang ZY, Nabel GJ (2003). "Ebola Virus Pathogenesis: Implications for Vaccines and Therapies" (Free full text). Journal of Virology 77 (18): 9733–9737. DOI:10.1128/JVI.77.18.9733-9737.2003. PMC 224575. PMID 12941881. http://jvi.asm.org/content/77/18/9733.full.pdf.
  42. "Ebola Hemorrhagic Fever Diagnosis". January 28, 2014. http://www.cdc.gov/vhf/ebola/diagnosis/index.html. Consultado o 3 August 2014.
  43. Grolla A, Lucht A, Dick D, Strong JE, Feldmann H (2005). "Laboratory diagnosis of Ebola and Marburg hemorrhagic fever". Bull Soc Pathol Exot 98 (3): 205–9. PMID 16267962.
  44. Büchen-Osmond, Cornelia (2006-04-25). "ICTVdB Virus Description – 01.025.0.02. Ebolavirus". International Committee on Taxonomy of Viruses. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/ICTVdB/01.025.0.02.htm. Consultado o 2009-06-02.
  45. Suzuki Y, Gojobori T (1997). "The origin and evolution of Ebola and Marburg viruses". Molecular Biology and Evolution 14 (8): 800–6. PMID 9254917.
  46. Taylor DJ, Leach RW, Bruenn J (2010). "Filoviruses are ancient and integrated into mammalian genomes". BMC Evolutionary Biology 10: 193. DOI:10.1186/1471-2148-10-193. PMC 2906475. PMID 20569424. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2906475.
  47. Taylor DJ, Dittmar K, Ballinger MJ, Bruenn JA (2011). "Evolutionary maintenance of filovirus-like genes in bat genomes". BMC Evolutionary Biology 11: 336. DOI:10.1186/1471-2148-11-336. PMC 3229293. PMID 22093762. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3229293.
  48. Longo, DL, ed. (2012). "Chapter 197". Harrison's Principles of Internal Medicine (18th ed.). McGraw-Hill. ISBN 0-07-174889-X.
  49. Gear JH (1989). "Clinical aspects of African viral hemorrhagic fevers". Reviews of infectious diseases 11 Suppl 4: S777–S782. PMID 2665013.
  50. Gear JH, Ryan J, Rossouw E (1978). "A consideration of the diagnosis of dangerous infectious fevers in South Africa". South African medical journal = Suid-Afrikaanse tydskrif vir geneeskunde 53 (7): 235–237. PMID 565951.
  51. Grolla A, Lucht A, Dick D, Strong JE, Feldmann H (2005). "Laboratory diagnosis of Ebola and Marburg hemorrhagic fever". Bulletin de la Societe de pathologie exotique (1990) 98 (3): 205–209. PMID 16267962.
  52. Bogomolov BP (1998). "Differential diagnosis of infectious diseases with hemorrhagic syndrome". Terapevticheskii arkhiv 70 (4): 63–68. PMID 9612907.
  53. 53,0 53,1 Centers for Disease Control and Prevention and World Health Organization (1998) (PDF). Infection Control for Viral Haemorrhagic Fevers in the African Health Care Setting. Atlanta, Georgia, US: Centers for Disease Control and Prevention. http://www.cdc.gov/vhf/abroad/pdf/african-healthcare-setting-vhf.pdf. Consultado o 8-2-2013.
  54. Ebola Virus: Symptoms, Treatment, and Prevention
  55. Sompayrac, Lauren (2002). How pathogenic viruses work (3. print. ed.). Boston: Jones and Bartlett Publishers. p. 87. ISBN 9780763720827. http://books.google.ca/books?id=PrOHLe35qNEC&pg=PA87.
  56. Alazard-Dany, N; Ottmann Terrangle, M; Volchkov, V (2006 Apr). "[Ebola and Marburg viruses: the humans strike back].". Medecine sciences : M/S 22 (4): 405-10. PMID 16597410.
  57. Special Pathogens Branch CDC (2008-01-14). "Known Cases and Outbreaks of Ebola Hemorrhagic Fever". Center for Disease Control and Prevention. http://www.cdc.gov/vhf/ebola/. Consultado o 2008-08-02.
  58. Schultz, edited by Kristi Koenig, Carl (2009). Koenig and Schultz's disaster medicine : comprehensive principles and practices. Cambridge: Cambridge University Press. p. 209. ISBN 9780521873673. http://books.google.ca/books?id=IfpOtV-FAl4C&pg=PA209.
  59. Lewis1, David (Jul 30, 2014). "Liberia shuts schools, considers quarantine to curb Ebola". Reuters. http://www.reuters.com/article/2014/07/30/us-health-ebola-liberia-idUSKBN0FZ22H20140730. Consultado o 3 August 2014.
  60. Hoenen T, Groseth A, Feldmann H (July 2012). "Current ebola vaccines". Expert Opinion on Biological Therapy 12 (7): 859–72. DOI:10.1517/14712598.2012.685152. PMC 3422127. PMID 22559078. http://informahealthcare.com/doi/abs/10.1517/14712598.2012.685152.
  61. 61,0 61,1 Choi JH, Croyle MA (December 2013). "Emerging targets and novel approaches to Ebola virus prophylaxis and treatment". BioDrugs 27 (6): 565–83. DOI:10.1007/s40259-013-0046-1. PMID 23813435. http://link.springer.com/article/10.1007/s40259-013-0046-1#page-1.
  62. Xu L, Sanchez A, Yang Z, Zaki SR, Nabel EG, Nichol ST, Nabel GJ (1998). "Immunization for Ebola virus infection". Nature Medicine 4 (1): 37–42. DOI:10.1038/nm0198-037. PMID 9427604.
  63. 63,0 63,1 Sullivan NJ, Geisbert TW, Geisbert JB, Xu L, Yang ZY, Roederer M, Koup RA, Jahrling PB, Nabel GJ (2003). "Accelerated vaccination for Ebola virus haemorrhagic fever in non-human primates". Nature 424 (6949): 681–684. DOI:10.1038/nature01876. PMID 12904795.
  64. Geisbert TW, Daddario-Dicaprio KM, Geisbert JB, Reed DS, Feldmann F, Grolla A, Ströher U, Fritz EA, Hensley LE, Jones SM, Feldmann H (2008). "Vesicular stomatitis virus-based vaccines protect nonhuman primates against aerosol challenge with Ebola and Marburg viruses". Vaccine 26 (52): 6894–6900. DOI:10.1016/j.vaccine.2008.09.082. PMC 3398796. PMID 18930776. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3398796.
  65. Geisbert TW, Daddario-Dicaprio KM, Lewis MG, Geisbert JB, Grolla A, Leung A, Paragas J, Matthias L, Smith MA, Jones SM, Hensley LE, Feldmann H, Jahrling PB (2008). Kawaoka, Yoshihiro. ed. "Vesicular Stomatitis Virus-Based Ebola Vaccine is Well-Tolerated and Protects Immunocompromised Nonhuman Primates". PLoS Pathogens 4 (11): e1000225. DOI:10.1371/journal.ppat.1000225. PMC 2582959. PMID 19043556. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2582959.
  66. Geisbert TW, Geisbert JB, Leung A, Daddario-DiCaprio KM, Hensley LE, Grolla A, Feldmann H (2009). "Single-Injection Vaccine Protects Nonhuman Primates against Infection with Marburg Virus and Three Species of Ebola Virus". Journal of Virology 83 (14): 7296–7304. DOI:10.1128/JVI.00561-09. PMC 2704787. PMID 19386702. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2704787.
  67. Warfield KL, Swenson DL, Olinger GG, Kalina WV, Aman MJ, Bavari S (2007). "Ebola Virus‐Like Particle–Based Vaccine Protects Nonhuman Primates against Lethal Ebola Virus Challenge". The Journal of Infectious Diseases 196: S430–S437. DOI:10.1086/520583. PMID 17940980.
  68. 68,0 68,1 Oplinger, Anne A. (2003-11-18). NIAID Ebola vaccine enters human trial. Bio-Medicine. http://news.bio-medicine.org/medicine-news-2/NIAID-Ebola-vaccine-enters-human-trial-4881-1/.
  69. 69,0 69,1 "Ebola/Marburg Vaccine Development". National Institute of Allergy and Infectious Diseases. 2008-09-15.
  70. Martin JE, Sullivan NJ, Enama ME, Gordon IJ, Roederer M, Koup RA, Bailer RT, Chakrabarti BK, Bailey MA, Gomez PL, Andrews CA, Moodie Z, Gu L, Stein JA, Nabel GJ, Graham BS (2006). "A DNA Vaccine for Ebola Virus is Safe and Immunogenic in a Phase I Clinical Trial". Clinical and Vaccine Immunology 13 (11): 1267–1277. DOI:10.1128/CVI.00162-06. PMC 1656552. PMID 16988008. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=1656552.
  71. Bush, L (2005). "Crucell and NIH sign Ebola vaccine manufacturing contract". Pharmaceutical Technology 29: 28.
  72. Jones SM, Feldmann H, Ströher U, Geisbert JB, Fernando L, Grolla A, Klenk HD, Sullivan NJ, Volchkov VE, Fritz EA, Daddario KM, Hensley LE, Jahrling PB, Geisbert TW (2005). "Live attenuated recombinant vaccine protects nonhuman primates against Ebola and Marburg viruses". Nature Medicine 11 (7): 786–790. DOI:10.1038/nm1258. PMID 15937495.
  73. Phoolcharoen W, Dye JM, Kilbourne J, Piensook K, Pratt WD, Arntzen CJ, Chen Q, Mason HS, Herbst-Kralovetz MM (2011). "A nonreplicating subunit vaccine protects mice against lethal Ebola virus challenge". Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 108 (51): 20695–700. Bibcode 2011PNAS..10820695P. DOI:10.1073/pnas.1117715108. PMC 3251076. PMID 22143779. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3251076. Lay summary – BBC News.
  74. "Canadian Press". CBCNews (Canadian Broadcasting Corporation (CBC)). 20 March 2009. http://www.cbc.ca/news/technology/canadian-made-ebola-vaccine-used-after-german-lab-accident-1.827949. Consultado o 2 August 2014.
  75. Tuffs A (2009). "Experimental vaccine may have saved Hamburg scientist from Ebola fever". BMJ 338: b1223. DOI:10.1136/bmj.b1223. PMID 19307268.
  76. Feldmann H, Jones SM, Daddario-DiCaprio KM, Geisbert JB, Ströher U, Grolla A, Bray M, Fritz EA, Fernando L, Feldmann F, Hensley LE, Geisbert TW (2007). "Effective Post-Exposure Treatment of Ebola Infection". PLoS Pathogens 3 (1): e2. DOI:10.1371/journal.ppat.0030002. PMC 1779298. PMID 17238284. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=1779298.
  77. Geisbert TW, Daddario-DiCaprio KM, Williams KJ, Geisbert JB, Leung A, Feldmann F, Hensley LE, Feldmann H, Jones SM (2008). "Recombinant Vesicular Stomatitis Virus Vector Mediates Postexposure Protection against Sudan Ebola Hemorrhagic Fever in Nonhuman Primates". Journal of Virology 82 (11): 5664–5668. DOI:10.1128/JVI.00456-08. PMC 2395203. PMID 18385248. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2395203.
  78. Bausch DG, Feldmann H, Geisbert TW, Bray M, Sprecher AG, Boumandouki P, Rollin PE, Roth C (2007). "Outbreaks of Filovirus Hemorrhagic Fever: Time to Refocus on the Patient". The Journal of Infectious Diseases 196: S136–S141. DOI:10.1086/520542. PMID 17940941.
  79. Jeffs B (2006). "A clinical guide to viral haemorrhagic fevers: Ebola, Marburg and Lassa". Tropical Doctor 36 (1): 1–4. DOI:10.1258/004947506775598914. PMID 16483416.
  80. Nkoghé D, Formenty P, Nnégué S, Mvé MT, Hypolite I, Léonard P, Leroy E (2004). "Practical guidelines for the management of Ebola infected patients in the field". Medecine tropicale : revue du Corps de sante colonial 64 (2): 199–204. PMID 15460155.
  81. "Sierra Leone Is Epicenter of Ebola as Guinea Clinic Shut". 8-6-2014. http://www.businessweek.com/news/2014-07-29/sierra-leone-is-epicenter-of-ebola-as-guinea-clinic-shut. Consultado o 30-7-2014.
  82. 82,0 82,1 WHO - Ebola virus disease, West Africa actualizado o 31 de xullo de 2014 (en inglés).
  83. Hewlett, Barry; Hewlett, Bonnie (2007). Ebola, Culture and Politics: The Anthropology of an Emerging Disease. Cengage Learning. p. 103. http://books.google.com/books?id=aboFAAAAQBAJ&pg=PA103&lpg=PA103&dq=congo+yambuku&source=bl&ots=pBDyVznpfn&sig=_6uTpL46YKgFJmniEMIo2G5Um3I&hl=en&sa=X&ei=SKDaU9-ONtKj8gGK74DYAQ&ved=0CEMQ6AEwBzgK#v=onepage&q=congo%20yambuku&f=false. Consultado o 31 July 2014.
  84. "Ebola hemorrhagic fever in Zaire, 1976". Bulletin of the World Health Organization 56 (6): 271. 1978. http://whqlibdoc.who.int/bulletin/1978/Vol56-No2/bulletin_1978_56(2)_271-293.pdf. Consultado o 4 August 2014.
  85. "Ebola hemorrhagic fever in Zaire, 1976". Bulletin of the World Health Organization 56 (6): 271. 1978. http://whqlibdoc.who.int/bulletin/1978/Vol56-No2/bulletin_1978_56(2)_271-293.pdf. Consultado o 4 August 2014.
  86. "Ebola Outbreak Confirmed in Congo". NewScientist.com. 2007-09-11. http://www.newscientist.com/article/dn12624-ebola-outbreak-confirmed-in-congo.html. Consultado o 2008-02-25.
  87. "Mystery DR Congo fever kills 100". BBC News. 2007-08-31. http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6973013.stm. Consultado o 25-2-2008.
  88. "Uganda: Deadly Ebola Outbreak Confirmed – UN". UN News Service. 2007-11-30. http://allafrica.com/stories/200711301070.html. Consultado o 25-2-2008.
  89. The IV International Symposium on Filoviruses. l'Institut de recherche pour le développement (IRD). Arquivado do orixinal o 2007-08-27. http://web.archive.org/web/20070827053744/http://www.ird.fr/filomeeting2008/venue.php. Consultado o 31-0-2009.
  90. World Health Organization (2008-12-27) (en French). RD Congo: Fièvre hémorragique à virus Ebola au Kasaï Occidental, Rapport de situation No 1 des 26 & 27 décembre 2008. Relief Web. http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/ASAZ-7MSCBQ?OpenDocument. Consultado o 2009-06-02.
  91. "DR Congo: Ebola Outbreak Confirmed, 9 Deaths". 25 de decembro de 2008. http://www.flutrackers.com/forum/printthread.php?t=89268. Consultado o 3 de agosto de 2014.
  92. Ebola alert shuts Angolan border. BBC. 6-1-2009. http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7812868.stm. Consultado o 31-5-2009.
  93. Malone, Barry (17-6-2011). "Uganda says Ebola outbreak is over". Reuters. http://www.reuters.com/article/2011/06/17/us-uganda-ebola-idUSTRE75G24E20110617. Consultado o 6-7-2011.
  94. "Congo (DRC): Bushmeat blamed for Ebola outbreak". Norwegian Council for Africa. 24-8-2012. http://www.afrika.no/Detailed/22121.html. Consultado o 15-4-2013.
  95. "Outbreak of Ebola in Uganda kills 13". BBC News. 28 de xullo de 2012. http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-19031860.
  96. Muhumuza R (28-7-2012). "Officials: Uganda Ebola outbreak kills 14". Health. MSNBC. http://www.msnbc.msn.com/id/48372851/ns/health/. Consultado o 15-4-2013.
  97. "Ebola Outbreak Spreads". Associated Press – The Express. July 31, 2012.
  98. "WHO | Ebola in Uganda – update". Who.int. 3-8-2012. http://www.who.int/csr/don/2012_08_03/en/index.html. Consultado o 15-4-2013.
  99. McKenzie D (6 August 2012). "Prisoner with suspected case of Ebola escapes from hospital in Uganda". CNN.com. http://www.cnn.com/2012/08/03/health/uganda-ebola-virus/index.html.
  100. Hsu C (3-8-2012). "WHO: Ebola Outbreak in Uganda is Under Control". US/World. Medical Daily. http://www.medicaldaily.com/news/20120803/11282/un-world-health-organization-ebola-uganda.htm. Consultado o 15-4-2013.
  101. "Ebola in Uganda – update". WHO. http://www.who.int/csr/don/2012_08_10/en/index.html. Consultado o 10-8-2012.
  102. "DRC Confirms Ebola Outbreak". Voanews.com. http://www.voanews.com/content/Ebola-drc-outbreak/1492233.html. Consultado o 15-4-2013.
  103. "WHO | Ebola outbreak in Democratic Republic of Congo". Who.int. 17-8-2012. http://www.who.int/csr/don/2012_08_18/en/index.html. Consultado o 15-4-2013.
  104. {{cite web|url=http://www.who.int/csr/don/2012_08_21/en/index.html |title=WHO | Ebola outbreak in Democratic Republic of Congo – update |publisher=Who.int |date=21-8-2012 |accessdate=15-4-2013}
  105. "Ebola outbreak in DRC – Disaster News Network". Disasternews.net. 22-8-2012. http://www.disasternews.net/news/article.php?articleid=5009. Consultado o 15-4-2013.
  106. Castillo M (2012). Ebola virus claims 31 lives in Democratic Republic of the Congo. United States: CBS News. http://www.cbsnews.com/8301-504763_162-57512216-10391704/ebola-virus-claims-31-lives-in-democratic-republic-of-the-congo/. Consultado o 14 September 2012.
  107. 107,0 107,1 "Guidelines for Evaluation of US Patients Suspected of Having Ebola Virus Disease". August 1, 2014. http://emergency.cdc.gov/han/han00364.asp. Consultado o 5 August 2014.
  108. "Outbreak of Ebola in Guinea and Liberia". Centers for Disease Control and Prevention. http://www.cdc.gov/vhf/ebola/outbreaks/guinea/. Consultado o 13 April 2014.
  109. World Health Organization (7-4-2014). "Ebola virus disease, West Africa (Situation as of 7 April 2014) - Guinea". ReliefWeb. http://reliefweb.int/report/guinea/ebola-virus-disease-west-africa-situation-7-april-2014.
  110. "WHO states that the Ebola cases may be vastly underestimated". WHO Ebola news. 14 August 2014. http://www.who.int/csr/disease/ebola/overview-20140814/en/. Consultado o 18 August 2014.
  111. ABC noticias Aterriza en Torrejón de Ardoz el avión medicalizado con el sacerdote infectado de ébola
  112. ABC - Las cenizas del misionero muerto por ébola serán enterradas el miércoles
  113. Stanglin D (1-8-2014). "2 American Ebola patients head to USA". USA Today. http://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/08/01/ebola-liberia-american-patient-emory/13453997.
  114. Botelho G, Brumfield B, Carter CJ (2-8-2014). "Ebola coming to U.S, as Atlanta hospital prepares". CNN.com. http://www.cnn.com/2014/08/01/health/ebola-outbreak/index.html?hpt=hp_c2.
  115. 115,0 115,1 Brown R (17-7-2014). "The virus detective who discovered Ebola in 1976". News Magazine. BBC News. http://www.bbc.co.uk/news/magazine-28262541.
  116. Bennett D, Brown D (May 1995). "Ebola virus". BMJ (Clinical research ed.) 310 (6991): 1344–1345. DOI:10.1136/bmj.310.6991.1344. PMC 2549737. PMID 7787519. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2549737.
  117. King JW (2008-04-02). "Ebola Virus". eMedicine. WebMd. http://www.emedicine.com/MED/topic626.htm. Consultado o 2008-10-06.
  118. "Ebola haemorrhagic fever in Sudan, 1976". Bulletin of the World Health Organization 56 (2): 247–270. 1978. PMC 2395561. PMID 307455.
  119. McCormick, Joseph; Fisher-Hoch, Susan (June 1999) [1996]. Level 4: Virus Hunters of the CDC. Horvitz, Leslie Alan ("Updated edition" 3rd ed.). Barnes & Noble. ISBN 978-0-7607-1208-5. Retrieved 2008-08-02.
  120. McCormick e Fisher-Hoch, 1999, pp. 277–279
  121. Waterman, Tara (1999). Ebola Reston Outbreaks. Stanford University. http://www.stanford.edu/group/virus/filo/ebor.html. Consultado o 2008-08-02.
  122. McCormick e Fisher-Hoch, 1999, pp. 298–299
  123. Preston, Richard (1994). The Hot Zone. New York: Random House. pp. 300. ISBN 978-0679437840.
  124. Waterman, Tara (1999). Ebola Cote D'Ivoire Outbreaks. Stanford University. http://virus.stanford.edu/filo/eboci.html. Consultado o 2009-05-30.
  125. Wamala, J. F.; Lukwago, L.; Malimbo, M.; Nguku, P.; Yoti, Z.; Musenero, M.; Amone, J.; Mbabazi, W.; Nanyunja, M.; Zaramba, S.; Opio, A.; Lutwama, J. J.; Talisuna, A. O.; Okware, S. I. (2010). "Ebola Hemorrhagic Fever Associated with Novel Virus Strain, Uganda, 2007–2008". Emerging Infectious Diseases 16 (7): 1087–1092. doi:10.3201/eid1607.091525. PMC 3321896. PMID 20587179.
  126. "Plague of Athens". http://en.wikipedia.org/wiki/Plague_of_Athens#Viral_Hemorrhagic_Fever.
  127. Borio L, Inglesby T, Peters CJ, Schmaljohn AL, Hughes JM, Jahrling PB, Ksiazek T, Johnson KM, Meyerhoff A, O'Toole T, Ascher MS, Bartlett J, Breman JG, Eitzen EM, Hamburg M, Hauer J, Henderson DA, Johnson RT, Kwik G, Layton M, Lillibridge S, Nabel GJ, Osterholm MT, Perl TM, Russell P, Tonat K (2002). "Hemorrhagic fever viruses as biological weapons: medical and public health management". Journal of the American Medical Association 287 (18): 2391–405. DOI:10.1001/jama.287.18.2391. PMID 11988060.
  128. Salvaggio MR, Baddley JW (2004). "Other viral bioweapons: Ebola and Marburg hemorrhagic fever". Dermatologic clinics 22 (3): 291–302, vi. DOI:10.1016/j.det.2004.03.003. PMID 15207310.
  129. Zubray, Geoffrey (2013). Agents of Bioterrorism: Pathogens and Their Weaponization. New York, NY, USA: Columbia University Press. pp. 73–74. ISBN 9780231518130.
  130. Alibek, Kenneth, Tucker, Jonathan B. (interviewer) (1999). "Biological Weapons in the Former Soviet Union: An Interview With Dr. Kenneth Alibek". The Nonproliferation Review/Spring-Summer 1999. Center for Nonproliferation Studies, Monterey Institute of International Studies. pp. 8. http://cns.miis.edu/npr/pdfs/alibek63.pdf. Consultado o 20 August 2014.
  131. Rouquet P, Froment JM, Bermejo M, Kilbourn A, Karesh W, Reed P, Kumulungui B, Yaba P, Délicat A, Rollin PE, Leroy EM (Feb 2005). "Wild animal mortality monitoring and human Ebola outbreaks, Gabon and Republic of Congo, 2001–2003" (Free full text). Emerging Infectious Diseases 11 (2): 283–290. DOI:10.3201/eid1102.040533. ISSN 1080-6040. PMC 3320460. PMID 15752448. http://www.cdc.gov/ncidod/EID/vol11no02/04-0533.htm.
  132. 132,0 132,1 Leroy EM, Rouquet P, Formenty P, Souquière S, Kilbourne A, Froment JM, Bermejo M, Smit S, Karesh W, Swanepoel R, Zaki SR, Rollin PE (2004). "Multiple Ebola virus transmission events and rapid decline of central African wildlife". Science 303 (5656): 387–390. Bibcode 2004Sci...303..387L. DOI:10.1126/science.1092528. PMID 14726594.
  133. Choi, JH; Croyle, MA (2013 Dec). "Emerging targets and novel approaches to Ebola virus prophylaxis and treatment.". BioDrugs : clinical immunotherapeutics, biopharmaceuticals and gene therapy 27 (6): 565-83. PMID 23813435.
  134. Ebola 'kills over 5,000 gorillas'. BBC. 2006-12-08. http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6220122.stm. Consultado o 2009-05-31.
  135. Formenty P, Boesch C, Wyers M, Steiner C, Donati F, Dind F, Walker F, Le Guenno B (1999). "Ebola virus outbreak among wild chimpanzees living in a rain forest of Côte d'Ivoire". The Journal of infectious diseases. 179 Suppl 1 (s1): S120–S126. DOI:10.1086/514296. PMID 9988175.
  136. 136,0 136,1 Weingartl HM, Nfon C, Kobinger G (2013). "Review of Ebola virus infections in domestic animals". Dev Biol (Basel) 135: 211–8. DOI:10.1159/000178495. PMID 23689899.
  137. Allela L, Boury O, Pouillot R, Délicat A, Yaba P, Kumulungui B, Rouquet P, Gonzalez JP, Leroy EM (2005). "Ebola virus antibody prevalence in dogs and human risk". Emerging Infect. Dis. 11 (3): 385–90. DOI:10.3201/eid1103.040981. PMC 3298261. PMID 15757552. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3298261.
  138. 138,0 138,1 Johansen LM, Brannan JM, Delos SE, Shoemaker CJ, Stossel A, Lear C, Hoffstrom BG, Dewald LE, Schornberg KL, Scully C, Lehár J, Hensley LE, White JM, Olinger GG (2013). "FDA-approved selective estrogen receptor modulators inhibit Ebola virus infection". Sci Transl Med 5 (190): 190ra79. DOI:10.1126/scitranslmed.3005471. PMC 3955358. PMID 23785035. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3955358. Lay summary – Healthline Networks, Inc..
  139. Gehring, G; Rohrmann, K; Atenchong, N; Mittler, E; Becker, S; Dahlmann, F; Pöhlmann, S; Vondran, F. W.; David, S; Manns, M. P.; Ciesek, S; von Hahn, T (2014). "The clinically approved drugs amiodarone, dronedarone and verapamil inhibit filovirus cell entry". The Journal of antimicrobial chemotherapy 69 (8): 2123–31. doi:10.1093/jac/dku091. PMID 24710028.
  140. Mupapa K, Massamba M, Kibadi K, Kuvula K, Bwaka A, Kipasa M, Colebunders R, Muyembe-Tamfum JJ (1999). "Treatment of Ebola Hemorrhagic Fever with Blood Transfusions from Convalescent Patients". The Journal of Infectious Diseases 179: S18–S23. DOI:10.1086/514298. PMID 9988160.
  141. Feldmann H, Geisbert TW (2011). "Ebola haemorrhagic fever". The Lancet 377 (9768): 849–862. DOI:10.1016/S0140-6736(10)60667-8. PMID 21084112.
  142. Saphire, EO (2013 Nov). "An update on the use of antibodies against the filoviruses.". Immunotherapy 5 (11): 1221-33. PMID 24188676.
  143. "Experimental drug likely saved Ebola patients". CNN. August 4, 2014. http://edition.cnn.com/2014/08/04/health/experimental-ebola-serum.
  144. "Mystery Ebola virus serum manufactured by San Diego firm". Los Angeles Times. August 4, 2014. http://www.latimes.com/science/sciencenow/la-sci-sn-ebola-serum-20140804-story.html.
  145. El Confidencial - Miguel Pajares será tratado con el medicamento experimental ZMapp. [1]
  146. Geisbert TW, Lee AC, Robbins M, Geisbert JB, Honko AN, Sood V, Johnson JC, de Jong S, Tavakoli I, Judge A, Hensley LE, Maclachlan I (2010). "Postexposure protection of non-human primates against a lethal Ebola virus challenge with RNA interference: A proof-of-concept study". The Lancet 375 (9729): 1896–1905. DOI:10.1016/S0140-6736(10)60357-1. PMID 20511019.
  147. Warren TK, Warfield KL, Wells J, Swenson DL, Donner KS, Van Tongeren SA, Garza NL, Dong L, Mourich DV, Crumley S, Nichols DK, Iversen PL, Bavari S (2010). "Advanced antisense therapies for postexposure protection against lethal filovirus infections". Nature Medicine 16 (9): 991–994. DOI:10.1038/nm.2202. PMID 20729866.

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia sobre: Ébola

Outros artigos[editar | editar a fonte]

Bibliografía[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]