Álvar Núñez Cabeza de Vaca

Na Galipedia, a Wikipedia en galego.
Álvar Núñez Cabeza de Vaca
Álvar Núñez Cabeza de Vaca
Monumento en Houston (Texas)

11 de marzo de 1542 – 26 de abril de 1544
Precedido por Domingo Martínez de Irala
Sucedido por Domingo Martínez de Irala

Datos persoais
Nacemento h. 1488/1490
Xerez da Fronteira (Cádiz),
Flag of Cross of Burgundy.svg Imperio Español.
Falecemento h. 1557/1558
Sevilla, Flag of Cross of Burgundy.svg Imperio Español
Cónxuxe María Marmolejo
Profesión Conquistador, descubridor
Relixión católico

Álvar Núñez Cabeza de Vaca, nado en Xerez da Fronteira entre 1488 e 1490 e finado en Sevilla entre 1557 e 1558. Foi un descubridor e conquistador español que explorou a costa sur de Norteamérica desde a actual Florida pasando por Alabama, Mississippi e Luisiana e explorou Texas, Novo México, Arizona[1][2] e no norte de México ata chegar ao Golfo de California, territorios que pasaron a anexionarse a Imperio Español dentro do Vicerreinado de Nova España. O rei Carlos I de España outorgoulle o título de adiantado e o nomeou capitán xeneral e gobernador do Río da Prata, Paranáguazu e os seus anexos.[3] Foi o primeiro europeo que describiu as cataratas do Iguazú e que explorou o curso do río Paraguai.

Traxectoria[editar | editar a fonte]

En España[editar | editar a fonte]

Álvar Núñez Cabeza de Vaca naceu entre 1488 e 1490 no seo dunha familia fidalga. Aproximadamente en 1512 se alistou nas tropas da Liga Santa de 1511, formada por varios países, entre eles España, para loitar contra Francia. Dentro da Liga Santa serviu nas campañas de Italia nas compañías de Bartolomé de Sierra e de Alonso de Carvajal. Participou na Batalla de Ravena e pouco despois pasou a ser alférez en Gaeta. Como militar loitou en conflitos acaecidos en España. En 1520 loitou na Guerra das Comunidades ao tempo que, orfo de pai e nai, entra ao servizo da Casa de Medina-Sidonia como mensaxeiro. Participou na Toma de Tordesillas e na Batalla de Villalar. No 1522 combateu na Batalla de Puente de la Reina, en Navarra.[4]

Primeira viaxe a América[editar | editar a fonte]

O 17 de xuño de 1527, Álvar Núñez Cabeza de Vaca partiu de Sanlúcar de Barrameda, rumbo a América, como tesoureiro e alguacil maior na expedición que capitaneaba o gobernador Pánfilo de Narváez, que tiña por obxectivo a conquista da Florida e a busca da Fonte da eterna xuventude[5][6] entre o río das Palmas e o Cabo da Florida. A expedición estaba composta por 600 homes e cinco barcos. En Santo Domingo, 140 mariños abandonaron a expedición e en Cuba morreron 70 homes nunha forte tormenta. A expedición chegou finalmente ás costas de Florida o martes 12 de abril de 1528. Na bahía de Tampa viron casas indíxenas.[5]

Expedición de Álvar Núñez Cabeza de Vaca durante a súa primeira viaxe a América.

En Aguas Claras, actual Clearwater, os indios indicáronlles aos españois que o ouro se encontraba "máis aló", na Provincia de Apalache, na parte norte de Florida. Foron cos seus barcos ata esa rexión e botaron as áncoras para seguir a pé,[5] aínda que Cabeza de Vaca non estaba de acordo, ao pensar que era un territorio hostil[5] e que non tiñan racións nin xeito de comunicarse coas tribos que atopaban. Porén, non quixo quedarse a cuidar dos barcos para que ninguén pensara que era o temor que lle impedía continuar coa expedición e non se comprometera a súa honra. A provincia de Apalache debeu ser o nome antigo de Tallahassee, ao norte de Florida, pero a paisaxe que se describe parece similar aos Everglades,[5][6] que encontrase na parte sur da península. Foron polos pantanos usando balsas, a nado e o cabalo de quen se afogaba servía de alimento para os superviventes. Nesas áreas pantanosas na que o auga lles chegaba ao peito, sufriron algúns ataques de indios con frechas e tiñan que loitar cos seus arcabuces e ballestas. Os indios apalaches eran altos e ían nós, levaban uns arcos moi grandes e anchos e lanzaban frechas con moita puntería capaz de ferir aos españois a pesar das súas armaduras. Neste traxecto atoparon máis de 20 nacións indixenas. Camiño do poboado de Aute sufriron outro ataque con frechas. Desde a bahía de Tampa, os españois tiveron que facer fronte a furacáns e tempestades.[6]

Devoraron os cabalos que lles quedaban e foron en busca da costa, chegando á desembocadura do río San Marcos, actual río St Marks e regresaron aos barcos. Como non tiñan canóns, barcos nin materiais improvisaron fraguas con canóns de pau e peles de cervos. Posteriormente forxaron os estribos dos cabalos, espolas e materiais metálicos de ballestas e fixeron ferramentas. Con esas ferramentas cortaron madeira e fixeron cinco barcazas, que lles serviron para navegar pola costa. Seguiron cara ao leste e atoparon unha illa con canoas, nas que embarcaron, sobrevindo sobre eles outro ataque de indios que feriu a todos os membros que quedaban da expedición, incluído o propio Cabeza de Vaca, que foi ferido na cara. Navegaron 30 días pola costa ata chegar á desembocadura do río do Espírito Santo, coñecido actualmente como río Mississippi. Hoxe, non se sabe si esta expedición foi a primeira en descubrir a desembocadura do Mississippi ou devandito mérito debe atribuírse a Alonso Álvarez de Pineda. Entón sobreviñeron correntes e ventos que separaron as embarcacións e a embarcación de Cabeza de Vaca terminou na illa de Galveston, que el bautizou como Illa Malhado (illa da Mala Sorte). Nese momento atopáronse el e o seu grupo sen Pánfilo de Narváez e abandonados á súa sorte.[6]

So 15 homes quedaban vivos, pero foron tratados ben polos indios carancaguas. Era unha tribo que repartía as súas pertenzas e que carecía de mandos. Quixeron facerlles físicos e doutores, porque eles curaban as enfermidades poñendo as mans e soprando e lles pediron que fixeran iso para que axudaran en algo, pero os españois ríanse desa costume e por iso quitábanlles a comida ata que fixeran o que eles dicían.[5] Máis tarde, foron repartidos como serventes das familias dos indios. Os 15 homes acordaron mandar unha expedición de catro homes a Panuco na busca de axuda, pero a expedición fracasou. Tras seis anos de vida como indíxena, aprendendo a cultura do mimbre, a camuflaxe e a guerrilla, ademais de a conxugar chamanismo cos coñecementos médicos que arrastraba da cultura europea.[7]

Durante algún tempo Cabeza de Vaca exerceu de mercader entre os indíxenas do territorio da comarca de San Antonio e a costa texana. Levaba cunchas mariñas e caracoleas aos pobos do interior cambiándoas por cueiros e almagre, isto último o usaban con frecuencia os indios da costa para as súas pinturas.[7]

En Matagorda, preto de Galveston, Cabeza de Vaca encontrouse con algúns dos seus antigos compañeiros de expedición: Andrés Dorantes de Carranza, Alonso del Castillo Maldonado e Estebanico e xuntos foron nunha nova travesía.[6]

O Río Bravo

Por temor aos aborixes da costa e crendo que neses territorios do norte atoparían ouro, remontaron o río Bravo, en vez de dirixirse ao asentamento español do río Pánuco. Durante a viaxe cara o noroeste de México, exerceron como curandeiros mediante a imposición das súas mans e o rezo de avemarías e nosopais en latín. Cando Cabeza de Vaca sacou con éxito a punta dunha frecha que un indíxena tiña cravada preto do corazón, a fama de curandeiros e xente de ben entre as tribos xa non os abandonou.[5]

Gañaron a vontade dos nativos e fixeron varias exploración na busca dunha ruta para regresar á Nova España polo que hoxe é o suroeste dos Estados Unidos de América e o norte de México. Tras deambular durante largo tempo pola extensa zona que hoxe é a fronteira entre ambos países, chegaron á zona do río Bravo, e seguindo o curso do río atoparon tribos adicadas á caza do bisonte coas que conviviron.[5]

Finalmente as beiras do río Petatlán, hoxe río Sinaloa, no pobo de Bamoa Guasave, restableceron o contacto cun equipo de exploradores españois no ano 1536 a poucas leguas do asentamento español de Culiacán.

Los Naufragios[editar | editar a fonte]

Durante aquela viaxe recolleu as primeiras observacións etnográficas sobre as poboacións indíxenas do golfo de México, escribindo unha narración titulada Los Naufragios, considerada a primeira narración histórica sobre os territorios que hoxe corresponden aos Estados Unidos de América. A obra foi publicada no 1542 en Zamora e no 1555 en Valladolid, e nela describe as súas experiencias e as dos seus tres compañeiros cos que atravesou a pe o suroeste dos actuais Estados Unidos e norte de México.[5]

Segunda viaxe a América[editar | editar a fonte]

Monumento a Álvar Núñez cabeza de Vaca en Xerez da Fronteira

Álvar Núñez Cabeza de Vaca regresou a España no 1537 e conseguiu que se lle outorgara o título de Segundo Adiantado do Río da Prata. A finais de 1540 iniciou desde Cádiz a súa segunda viaxe que o levou ao sur do continente americano. Arribou á illa de Santa Catarina, no territorio español que entón era coñecido como La Vera ou Mbiazá e que correspondía á Gobernación do Paraguai e actualmente é parte do estado [[Brasil|brasileño de Santa Catarina.

Desde esa illa partiu nunha viaxe por terra, ao longo de case cinco meses, co propósito de chegar á entón vila e forte de Asunción do Paraguai, sé da gobernación do Río da Prata. Guiado por indíxenas tupís-guaranís cruzou coa sua expedición a selva paranaense. Foi o primeiro europeo que descubriu e describiu as cataratas del Iguazú:

«o río da un salto por unhas rochas abaixo moi altas, e da o agua no baixo da terra tan grande golpe que de moi lonxe pode oírse; e a espuma do auga, como cae con tanta forxa, sube no alto dos lanzas e máis»[8]

.

Ao chegar a Asunción entrou en conflito cos capitáns e colonos españois alí establecidos, quen, alentados por Domingo Martínez de Irala, rexeitaban a autoridade do gobernador e os seus proxectos de organizar a colonización do territorio esquecendo a busca dos tesouros dos que falaban os mitos dos indíxenas.

Placa en recordo do descubrimento das cataratas do Iguazú por Álvar Núñez Cabeza de Vaca

O seu propósito de erradicar a anarquía e dominar aos insurxentes provocou que os descontentos se sublevaran no 1544 e enviaran a Cabeza de Vaca de volta a España acusado de abuso de poder na represión dos disidentes (como o incendio de Asunción de 1543). En realidade, por exixir o cumprimento das Leis de Indias, as que protexían aos indíxenas dos abusos dos conquistadores, entre outras medidas pouco políticas. O Consello de Indias desterrouno a Orán no 1545. Pena que, quizá, non chegou a cumprir pos Cabeza de Vaca recorreu a sentencia e seguiu pelexando ata o final da súa vida co propósito de ver restablecido a súa honra, xa non a súa facenda.

Aínda que os últimos anos da súa vida son descoñecidos quizá, polos documentos atopados por algúns historiadores, crese que finou en Sevilla o 27 de maio de 1559. É improbable, como afirmaron outros, que tivera algún cargo relevante nos seus últimos anos. Aínda que non consta, puido tomar os hábitos e acabar os seus días nun mosteiro. [9]

Notas[editar | editar a fonte]

  1. New Perspectives on the West. "Alvar Nuñez Cabeza de Vaca". http://www.pbs.org/weta/thewest/people/a_c/cabezadevaca.htm. 
  2. Donald E. Sheppard. "Cabeza de Vaca in Texas, New Mexico and Arizona". http://floridahistory.com/vaca-3.html. 
  3. ABC Color. "Gobernadores coloniales de la provincia del Paraguay". Luis Verón. http://archivo.abc.com.py/2004-10-24/articulos/140565/el-quincuagesimo-octavo. 
  4. Alvar Núñez Cabeza de Vaca: Un explorador del Nuevo Mundo. "Servicio militar (1512-1526)". http://blogs.ua.es/alvarnunezcabezadevaca/2011/12/10/servicio-militar-1512-1526/. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 Núñez Cabeza de Vaca, Álvar; José María Merino (2012). Los Naufragios. Barcelona: Castalia Ediciones. ISBN 978-84-9740-452-5. 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Diputación de Cádiz. "La vuelta a Cádiz en 80 mundos Capítulo 5 Aventuras y desventuras de Álvar Núñez Cabeza de Vaca". http://www.youtube.com/watch?v=SSyi_TwLID4. 
  7. 7,0 7,1 Jesús M. Villazón. "ALVAR NÚÑEZ CABEZA DE VACA". http://www.larevelacion.com/?p=5556. 
  8. «el río da un salto por unas peñas abajo muy altas, y da el agua en lo bajo de la tierra tan grande golpe que de muy lejos se oye; y la espuma del agua, como cae con tanta fuerza, sube en alto dos lanzas y más»
  9. Maura. El gran burlador de América: Alvar Nuñez Cabeza de Vaca. Publicaciones de Parnaseo. http://parnaseo.uv.es/lemir/Textos/Maura.pdf. 

Véxase tamén[editar | editar a fonte]

Ligazóns externas[editar | editar a fonte]

Commons
Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Álvar Núñez Cabeza de Vaca Modificar a ligazón no Wikidata

Obras de Álvar Núñez Cabeza de Vaca[editar | editar a fonte]

Estudos críticos[editar | editar a fonte]

Predecesor:
Domingo Martínez de Irala
Flag of Cross of Burgundy.svg
Gobernador do Río da Prata e do Paraguai

1542 - 1544
Sucesor:
Domingo Martínez de Irala